ائلچین کتاب
تورک دیلی و ادبیاتی
ائلچین کتاب
تورک دیلی و ادبیاتیآذربایجان تنقیدی رئالیزمینده آنادیلی میلّی وارلیغین تملی کیمی
آذربایجان تنقیدی رئالیزمینده آنادیلی میلّی وارلیغین تملی کیمی
میلّی اویانیش، ایجتیماعی ترقّی و معنوی اینکیشاف دؤورو کیمی کاراکتریزه اولونان 20. عصرین اوّللرینده ان چوخ گوندمده اولان مسلهلردن بیری محض آنادیلی مسلهسی ایدی. خالقی اویانیشا دعوت ائتمک، گئنیش کوتلهلری میلّی دَیرلر، ایستیقلال و اینکیشاف دوشونجهسیله معاریفلندیرهرک یئنی ایجتیماعی-سیاسی دؤنمه داخیل ائتمک هم ده آنادیلینین رولونا و اونون فعالیت دایرهسینه دیقتی آرتیریردی. بئله بیر زاماندا یئنی ایجتیماعی-سیاسی موحیطه هانسی دیلله داخیل اولماق و فعالیت گؤسترمک مسلهسی اولدوقجا موهوم مسله کسب ائدیردی. چوخسایلی ضیالیلارین ایشتیراک ائتدیگی بو زنگین سیاسی-معنوی موحیطده دیل مسلهسی هئچ ده بیرمعنالی موذاکیره اولونموردو. آکادمیک ت.حاجییئفدن دوغرو عومومیلشدیرمهدیرکی، " دؤورون ادبی-بدیعی دیل اطرافینداکی ایختیلافلاری "ملا نصرالدین"له "فویوضات"ین پولمیکاسیندا داها آیدین گؤرونور". ادامه مطلب ...
تورک خالقلارینین میلّی تشکّولو
تورک خالقلارینین میلّی تشکّولو
اینسانلارین اراضی، دیل، ایقتیصادی و معنوی جهتدن بیرلیگینی ایفاده ائدن میلّت آنلاییشینا، همچنین، میلّته، خالقا مخصوص خوصوصیتلری گؤسترن میلّیت آنلاییشینا عالیملر، موتفکّیرلر موختلیف باخیمدان یاناشمیشلار. بو معنادا تورکیهنین گؤرکملی ایجتیماعی خادیمی ضیا گوگآلپ (1876-1924) و بؤیوک موتفکّیری حلمی ضیا اولکهنین (1901-1974) تورک خالقلارینین میلّی تشکّول حاقیندا فیکیرلری ماراقلیدیر.
حلمی ضیا اولکن دونیادا کولتورلر یاراداراق مئیدانا چیخان میلّتی، جمعیتین چوخ یئنی بیر تشکّولو کیمی دَیرلندیرمیشدیر. اسکی چاغلاردا میلّت یوخدور، آنجاق اونو حاضیرلایان باشقا ایجتیماعی فورمالار و باشقا مدنیّتلر واردیر. موتفکّیر "میلّی تشکّول غرب مدنیتینین اثریدیر" فیکرینی ایرهلی سورهرک، بو مدنیتی منیمسهین، اونون تکنیکینی، روحونو آلان باشقا جمعیتلرین ده گئتدیکجه میلّت حالینی آلدیقلارینی گؤسترمیشدیر. بو میلّتلشمه حرکتلرینین باشیندا میلّی ایرادهنی تمثیل ائدن ایستیقلال ساواشلاری گلیر و بونونلا اؤز تاریخلرینه چئوریلن شوعورلا کولتورلرینی مئیدانا گتیریر. موعاصیر مدنیت اؤز کولتورونو یاراتما قودرتینده اولان میلّتلر مدنیتیدیر. حلمی ضیا اولکن میلّی تشکّولون بیر آندا مئیدانا گلمهدیگینی قئید ائتمیشدیر: وطن و اونون اوزرینده یاشایان میلّتین ایدئاللاری، هئچ بیر قووّه و فرد طرفیندن باغیشلانا بیلمز. اونلار، تاریخی بیر تکامولون اثریدیر. ادامه مطلب ...
ائرمنیلرین گونئی قافقازا کؤچورولمهسی و آذربایجان اراضیلرینه یئرلشدیریلمهسی
ائرمنیلرین گونئی قافقازا کؤچورولمهسی و آذربایجان اراضیلرینه یئرلشدیریلمهسی
ائرمنیلرین ایراندان، تورکیهدن و دیگر اراضیلردن پلانلی صورتده گونئی قافقازا کؤچورولمهسی پروسهسی، روسیهنین حیمایهسی آلتیندا ائرمنی دؤولتینین یارادیلماسی، همچنین ائرمنیلرین ایران و تورکیهدن روسیهنین ایشغال ائتدیگی تورپاقلارا کؤچورولمهسی تصادوفی حادیثه اولماییب، ائرمنی-روس موناسیبتلرینین قانوناویغون نتیجه سی ایدی کی، بو موناسیبتلرین اساسینی روس و ائرمنی تاریخی ادبیاتیندا تبلیغ ائدیلدیگی کیمی، یالنیز تیجارت علاقهلری دئییل، باشلیجا اولاراق شرقین موسلمان دؤولتلرینه، خوصوصیله تورکیهیه، 18. عصردن اعتیباراً ایسه هم ده آذربایجانا قارشی دوشمنچیلیک موناسیبتی تشکیل ائدیردی.[1] ادامه مطلب ...
میلّیلشمک
میلّیلشمک
جانلی ایشلر، تاریخی دییشیکلیکلر بیزه گؤستریر کی، هر جمعیت، هر فرد، هر دورلو عنعنهسیندن، موقدساتیندان، ایمکان و اعتیقادیندان آز-چوخ ال چکدیگی حالدا میلّی دیلیندن اصلا و اصلا واز کئچمهمیشدیر. و هئچ واخت دا کئچهمز. چونکی هر میلّتین ادبیاتا مالیک دیلی او میلّتین روحو، نیشانهیی-مؤوجودیتیدیر. اوندان محروم اولدوغو گون مرحوم اولموش، اوندان اوزاقلاشدیغی گون قبرینه یاخلاشمیش دئمکدیر.
تاریخ بیزه گؤستریر کی، بیر میلّتین جاهانگیرلیگی، حؤکومتی، حتّی یئری-یوردو دا الیندن آلینسین، مادام کی، میلّی ادبیاتی وار، او میلّت محو ائدیلمز. دیلی کسیلمهین میلّتین ووجودو کسیلمز، ادبیاتی یاشایان میلّت هئچ واخت اؤلمز.
دونیادا بدبخت او میلّتدیر کی، اؤزگه میلّتین سیلاحیندان زیاده دیل و ادبیاتینا اسیر اولاراق یاشاماقدادیر. هله، زمانمیزده میلّی ادبیاتینا مالیک اولمایان بیر میلّته حدّی-روشده چاتمامیش بیر بالا نظر ایله باخیب جمعیتی-اقوام عاییلهسینه قبول ائدیلمهمهسی، اؤز موقدّراتینین اؤزونه وئریلمک ایستهنیلمهسی بیزیم کیمی اؤز دیل و ادبیاتینی سئومهینلر اوچون نه گؤزل بیر درسی عیبارتدیر. ادامه مطلب ...
دیلیمیز کیملیگیمیزدیر
دیلیمیز کیملیگیمیزدیر
اوروپانین مودرنلشمهسی رفورم دؤنمینده (16. یوزایل)[1] سیاسی حیاتی روم کیلیساسینین اینحیصاریندان قورتارماقلا باشلادی. عئینی زاماندا لاتین دیلینین اینحیصاریندان قورتولماقلا اینگیلیسلر، فرانسیزلار، آلمانلار و ب. آراسیندا میلّتلشمه سورجینین اؤنو آچیلدی. کیلیسالاردا عیبادتین، مکتبلرده تحصیلین، ادبیاتدا شعیرین و نثرین دیلی یئرلی دانیشیق دیلی اولدو. میلّی کیلیسالار، میلّی تحصیل سیستمی، میلّی ادبیات، میلّی صنعت، میلّی موسیقی… شکیللنمگه باشلادی. میلّی کیملیگین/میلّتلشمه سورجینین مرکزینه دیلی دئییل، مذهبی قویان خالقلاردا (مثلاً، ایرلندلیلرده، اسکاتلندلیلرده) سورج فرقلی یؤنده ایرهلیلهدی. رسمی اینگیلیس دیلینه لوْیال (وفالی) یاناشان، آما فرقلی مذهبله وارلیغینی قوروماغا چالیشان بو خالقلار بو گون ده میلّی پروبلملرینی چؤزموش دورومدا دئییللر.
آذربایجاندا میلّتلشمه تاریخی ایرلند و اسکاتلند اؤرنگینی خاطیرلادیر. اتنیک/میلّی کیملیگین مرکزینه مذهبین قویولماسی دیگر دَیرلری، اؤزللیکله دیلی ایکینجی پلانا کئچیرمیش اولدو.[2] تورکجهمیز[3] عصرلر بویو عزیزلنمهدی، نوازیش گؤرمهدی، عکسینه یادلارین دیللری مؤعتبر ساییلدی، سئویلدی، گلیشدی. اوستهلیک آذربایجان دوشمنلری بو اؤلکهنی اسارتده ساخلاماق اوچون وارلیق سببینی-دیلینی دایم هدفده ساخلادی. سونوجدا میلّی دَیرلریمیز آراسیندا ان چوخ ضرر چکن ده تورکجهمیز اولدو.
دیلیمیزین سیاسی تاریخی کشمکشلی اولدوغو کیمی، بو گونو ده دوشوندوروجودور. ادامه مطلب ...
من کیمم؟! عمرفایق نعمانزاده
من کیمم؟!
عمرفایق نعمانزاده
زمانهمیزده، یعنی دین عبودیتدن آرتیق، جینس و میلّتلرین حؤکم سوردوگو بئله بیر چاغدا اینسان اؤز سوی و میلّتینی تانیماماق، داها دوغروسو، اؤزونو بیلمهمک ان بؤیوک گوناه لاردان، سیلینمز لکهلردن بیریدیر. لاکین بو لکه تئزلیکله گئدن لکهیه ده بنزهمیر. بو لکه یامان لکهدیر. بو لکه صورتینده ائله ییلانجیق (قانقاریا) یاراسیدیر کی، میلّتیمیزین ووجودونو، تورکلوک وارلیغینی یاواش-یاواش گمیریر، یوخ ائدیر.
بو گون هم ده کیچیک میلّتلرین، خوصوصیله محکوم میلّتلرین اؤز وارلیقلارینی، اؤز حوقوقلارینی ساخلاماق ایدیعاسی ایله بو قدر قان تؤکولن بیر واختدا بیزیم اؤزوموزو تانیمامازلیق بلاسی،درین دوشونولورسه، قارایارادان دا، طاعون چیبانیندان دا داها آجیلی و داها زهرلیدیر. هر کس اؤز میلّتینی تانیییب اونون یولوندا آغلادیغی، اونون یولوندا گؤزونو کور ائتدیگی بؤیله بیر هنگامهده بیز اؤز میلّتیمیزی سئومک دئییل، اونون حتا قورو آدینی دا بیلمهییب اورتادا شاشیب قالمیشیز. چوخدان چوروموش عقیدهلر، طریقتلر تیریکیسینین بئینیمیزه وئردیگی سرسملیکله هرلنیب دوروروروز. ادامه مطلب ...
اوسکار شمرلینق
اوسکار ایوانوویچ شمرلینق (روس. Оскар Иванович Шмерлинг؛ 1863 [۱][۲]، تیفلیس، قافقاز جانیشینلیگی – 1938[۱][۲]، تیفلیس) — آلمانمنشالی روس رسامی، کاریکاتورچو، ملا نصرالدین درگیسینین امکداشی.
یاشاییشی و رساملیق چالیشمالاری
اوسکار شمرلینق 1863-جو ایلده تیفلیسده حربی قوللوقچو عاییلهسینده آنادان اولوب. تبیلیسی رئالنی مکتبینده اوخویوب. 1880-1881-جی ایللرده اؤزونون موستقیل "آغجاقاناد" (گورجو. კოღო) درگیسینی چیخاریر، لاکین بو درگی مادّی ایمکانلار باخیمیندان یئترلی اولمور. همین ایللرده "فالانژ" (گورج. ფალანგა) درگیسینه قوشولور، لاکین کاریکاتور بارهسینده تجروبهلی اولمادیغی اوچون 1884-جو ایلده پشهکار رسام اولماق مقصدیله پتربورق رساملیق آکادمیسینه داخیل اولور، روس رساملیق صنعتینی دریندن اؤیرنمک ایمکانی قازانیر. 1889-جو ایلده آکادمینی گوموش مداللا بیتیریر. اورانی بیتیریدیکدن سونرا 1 ایل عرضینده قاراباغدا خانکندینده یاشاییر و شوشادا تشکیل اولونموش تئاتر تاماشالارینا دکوراسیونلار وئرمکله مشغول اولور. اونون اثرلری آلمانین "پاپیفاکس" ، روسیهنین "صمیمی سؤز" (روس. Задушевное слово) درگیلرینده یاییملانیر.
شمرلینق روسیهده بیر مودت خسته اولاراق یاشاییر. داها سونرا آلمانداکی مونیخ رساملیق آکادمیسینده تحصیلینی داوام ائتدیریر. 2 ایل بورادا رسام فرانس روبونون صینفینده تحصیل آلیر. بیر مودت آلمان "رادفار هومور" درگیسینده ایشلهییر. 1893-جو ایلده تیفلیسه قاییدیر و عاییلهسی ایله زوبالاشویلی کوچهسینده یاشاماغا داوام ائدیر. 1901-جی ایلده گورجوستانین "Tsnobis Purtseli " قزئتی (گورج. ცნობის ფურცელი) اونون شکیللرینی یاییملاماغا باشلاییر. "Eşmaxis Matraxi" (شئیطانین قامچیسی)، "Şurduli" (ساپاند)، "Bziki " (ائششک آریسی)، "ایبلیس" و "کند قاریشیقلیغی" آدلی گورجو درگیلرینده، ملا نصرالدین درگیسی، ائرمنی خاتابالا درگیسینده ایشلهمیشدیر. ادامه مطلب ...
میلّی شوعورون فورمالاشماسیندا جلیل محمدقولوزادهنین عوضسیز رولو
میلّی شوعورون فورمالاشماسیندا جلیل محمدقولوزادهنین عوضسیز رولو
"سیزی دئییب گلمیشم، ائی منیم موسلمان قارداشلاریم!" خطابی ایله چاپدان چیخان "ملا نصرالدین" درگیسی چتین بیر دؤورده موباریزه مئیدانینا آتیلیر. اونون گور سسی ایلدیریم سورعتی ایله اطرافا یاییلیر، او سس نینکی گونئی قافقاز اؤلکهلرینده، حتّی اونون سرحدلریندن چوخ اوزاقلاردا ائشیدیلمگه باشلانیر. "ملا نصرالدین" درگیسی باکیدا، تبریزده، ناخچیواندا و گنجه ده یاییلیب شؤهرتلندیگی قدر، تهراندا، آنکارا و ایستانبولدا، داشکندده و آشقاباددا، کازاندا و اورنبورقدا، هشترخاندا و اوفادا، موسکودا و پتربورقدا، سمرقندده، آمریکا، اینگیس، فرانسه، هیندیستان، چین، فنلاند و کلکتهده، ایتالیادا [باخ: "ملا نصرالدین" درگیسی، 1911، نؤمره.38] دا یاییلمیش، هر یئرده ده موترقّی ایجتیماعی قووّهلر موحیطینده بؤیوک نوفوذ قازانمیشدیر. آز کئچمیر کی، آذربایجانلیلارین داها چوخ مرکزلشدیگی تیفلیسین شئیطانبازار محلّهسی "ملا نصرالدین" دوشمنلرینین قورخولو یوواسینا چئوریلیر. اونلارلا شئیطانبازارلی تیفلیس موللاسی میر باغیر میرحیدرزادهنین باشچیلیغی ایله درگینی بایکوت ائتمگه حاضیرلاشیر. میر باغیر و اونون دوستلاری چادرادان یازان، قادینا حوقوق و تحصیل وئریلمهسینی طلب ائدن "ملا نصرالدین"-ی "موقدّس قورانین، گؤزل شریعتین" دوشمنی آدلاندیریرلار. اونلار درگینین نشرینی دایاندیرماق، بو مومکون اولمادیغی تقدیرده ایسه اونو عقیده و مسلکیندن دؤندرمک اوچون موختلیف واسیطهلردن ایستیفاده ائدیرلر. لاکین بایکوت بؤیوک دموکرات جلیل محمدقولوزادهنی و اونون مسلک، عقیده، آمال دوستلارینی واهیمهیه سالمیر، اونلاری اؤز مؤوقعلریندن دؤندره بیلمیر. جلیل محمدقولوزاده یازیر کی، "... دوققوز یوز دوخسان دوققوز رمّال، کیمیاگر، ایلان اوینادان، قودرتدن حکیملیک ائدن، غئیبدن روزی قازانان، تاسقوران، بورون پوٌلوٌین، فالچی، قاراچی، قولی-بیابانی، دمداباجا، افسونگر، سِحرباز، کندیرباز، قوشباز، ایتباز، قورتباز ناغیل، مثله شکلی چکمیشیک و بو شکیللری چکمک جهتیندن بوتون ایسلام عالمینین یوز حیصهدن دوخسان دوققوز حیصهسی بیز ایله دوشمان اولوب". اگر بوناپارت ناپلئون "بوتون دونیادان لوغتلری ییغیب منه وئرسیدیلر من اورادان «دونیادا اولماز اولماز» سؤزونو چیخاراردیم "- دئییردیسه، جلیل محمدقولوزاده ده "ملا نصرالدین" درگیسینین عومومیلیکده 25 ایللیک "ایش پلانی"-ندا "دین، مذهب، شریعت، اعتیقاد، ایمان، جنّت، جهنّم، موجتهید، موللا، کشیش، خاخام، مورید و هابئله بوتون بو قیسم سؤزلر گرک اینسانلار آراسیندان گؤتورولوب لوغتلردن، کیتابلاردان، یازیلاردان تامامیله سیلینیب توللانسینلار! مسجیدلر، کلیسالار، سیناقوقلار، تکیهلر، عیبادتگاهلار، پیرلر، زیارتگاهلار، محفیللر، عزا یئرلری تامامیله سؤکولوب، داغیلیب، معاریف و مدنیت ائولرینه دؤندریلمهلی...، او یئرلرده مکتب، قیرائتخانا، کیتابخانا و داها بو کیمی معاریف و مدنیت گوشهلری آچیلمالیدیر" -دئییردی. (باخ: " ملا نصرالدین " درگیسی، 1929، نؤمره.51). ادامه مطلب ...
Bağban Həsənin Hekayəsi -Ramiz Rövşən
Bağban Həsənin Hekayəsi
Ramiz Rövşən
Bağban Həsən bir gülməli adamdı,
Bu dünyada sevdiyi söz “atam”dı.
Daşa da “atam” deyərdi,
ağaca da,
adama da.
Mənə də “atam” deyərdi,
atama da.
Söyəndə də, döyəndə də
“atam” deyərdi.
…anadangəlmə
atadan yetim idi bağban Həsən…
*** ادامه مطلب ...