ائلچین کتاب
تورک دیلی و ادبیاتی
ائلچین کتاب
تورک دیلی و ادبیاتیموسلمان شرقده ایلک قیزلار مکتبی
موسلمان شرقده ایلک قیزلار مکتبی
حاجی زینالالعابدین تقییئفین قیزلار مکتبی - آذربایجانین معاریفچیلیک تاریخینده، دونیوی تحصیلین اینکیشافیندا، آذربایجان قادینینین تحصیل آلماسیندا بؤیوک رول اوینامیش مکتبدیر. مکتب گؤرکملی خئیریهچی حاجی زینالالعابدین تقییئفین تشبّوثو و دستگی ایله آچیلمیشدیر. بو آچیلمیش مکتب موسلمان شرقینده ایلک دونیوی قیزلار مکتبی ایدی.[1][2]
یارانماسی
باکیدا قیزلار مکتبی آچماق ایستهین حاجی زینالالعابدین تقییئف اوّلجه ایمپراتور 3. آلکساندردان ایجازه ایستهسه ده، جاواب موثبت اولمور. تزار 2. نیکولای تاختا چیخاندا حاجی یئنیدن بونا جهد ائدیر: 1895-جی ایلده نیکولایین تاجقویما مراسیمینده زاقافقازیا موسلمانلارینی تمثیل ائدن حاجی زینالالعابدین تقییئف بو دفعه فورصتی الدن وئرمیر. او، تزارین خانیمی آلکساندرا فیودوروونایا چوخ باهالی بیر هدیه باغیشلاییر. عئینی زاماندا باکیدا اونون آدینا قیزلار مکتبینین آچیلماسینی خواهیش ائدیر. حاجی نه ائتدیگینی گؤزل بیلیردی. بونون اوچون اؤزگه بیر یول گؤرونموردو. 1896-جی ایلده شیفاهی، 2 ایل سونرا ایسه رسمی راضیلیق آلان زینالالعابدین تقییئف ایلک نؤوبهده مکتب بیناسی اوچون مووافیق یئرین سئچیلمهسینه و اینشاسینا دیقت یئتیردی.
1897-جی ایلدن حاجی زینالالعابدین تقییئف بو دفعه روسیه ایمپراتور ایدارهلرینین سوروندورمهچیلیگی ایله اوزلشیر. ایجازهیه، مکتبین بیناسینین یئرینین موعین ائدیلمهسینه و تیکیلیشینه 4 ایل واخت صرف اولونور. 1896-جی ایلده قیز مکتبی آچماغا ایجازه وئریلدی. تقییئف مکتب بیناسینین لاییحهسینی ماهیر معمار قوْسلاوسکییه تاپشیردی. بینانی 1898- جی ایلده تیکمگه باشلادیلار و 1900-جو ایلده حاضیر اولدو. موسلمان قیزلار مکتبی اوچون بینا دوز اسماعیلیه بیناسینین یانیندا تیکیلیر. او، مکتبین عرصهیه گلمهسینه 183 مین 533 روبل پول (روس پولو) خرجلهییر. مکتبین عرصهیه گلمهسینده دؤورون بؤیوک ضیالیلاری دا ایشتیراک ائدیر. حسن بیگ زردابینین حیات یولداشی حنیفه خانیم بو تشبّوثو چوخ بگهنیر و حاجییا یاردیم گؤستریر، مکتبین موعلیملریندن بیری، سونرا دا مودیری اولور. حاجینین ایکینجی یولداشی سونا خانیم تقییئوا، علیمردان بیگ توپچوباشوف و باشقا ضیالیلار بو ایشی آلقیشلاییر، مکتبین تئز آچیلماسی اوچون اللریندن گلهنی ائدیرلر. ادامه مطلب ...
وطن قوخوسو... قنیره پاشایئوا
وطن قوخوسو...
قنیره پاشایئوا(1944.جو ایلده اؤز وطنلریندن دیدرگین سالینمیش آخیسقا تورکلرینه ایتحاف اولونور)
اسماعیل ساکیتجه:
- بو بیزیم عاییلهمیزین اوزون، چوخ اوزون حکایتینین بیر پارچاسیدی. سونرا آنلادارام - دئدی. سؤزونه آرا وئریب،علاوه ائتدی: "منه ایستانبولدان دانیش، بو یئرلرین حسرتی ایله بؤیوموشم. بابالاریمیزین گؤزویله خیاللاریمیزین، آرزولاریمیزین شهرینه دویونجا باخماق ایستهییرم، بو شهرین قوخوسونو سینمه چکمک ایستهییرم" . اسماعیل دانیشدیقجا قانادلانیردی. احمدینسه فیکری اسماعیلین اورگیندن سوزولن میصراعلارین یانیندا قالمیشدی. حؤوصلهسینی باسا بیلمهدی، یئنه سوروشدو:
- هاردان بیلیرسن بو بایاتینی؟
- ندن سنه بو قدر ماراقلی گلدی کی؟...
- من بو بایاتینین ایچینده بؤیوموشم. بابامین آتاسینین دیلیندن دوشمزدی بو بایاتی. اؤز-اؤزونه دئیردی، کؤورهلردی، کؤورهلردی، یئنه دئیردی. هئچ کیم گؤرمهسین دئیه ال یایلیغینی چیخاریب گؤزونون یاشینی خلوتجه سیلردی. او واختلار ددهمی باشا دوشمزدیم، "آدام دا سؤزدن اؤترو آغلایارمی" دئیردیم. ایندی ددهمی یاخشی باشا دوشورم، چوخ یاخشی باشا دوشورم. او، سنین سئودیگین بو گؤزل ایستانبولدا، دوغولدوغو تورپاقلارین حسرتیله یاناردی. بیرجه دفعه ده اولسون گؤرمک حیاتدا ان بؤیوک دیلگی ایدی. عؤمرو بویو دوغولدوغو تورپاغا جان آتدی. آهیل واختلاریندا ان بؤیوک ایستگی، ان بؤیوک آرزوسو دوغولدوغو تورپاغی بیر ده گؤرمک ایدی. چوخ گؤزلهدی، لاپ چوخ، گؤزونون کؤکو سارالاناجان گؤزلهدی، اؤلوم نئچه دفعه فورصت، آمان وئردی ددهمه، آما او دؤورون سرت، آمانسیز قاداغالاری سرحدّی آشماغا ایذن وئرمهدی. اونون حسرتی بیتمهدی، گونلرین بیرینده حسرت اونو بیتیردی. بو حسرتله ده اؤلدو رحمتلیک... آما وصیتینده "بیر گون ایمکان اولورسا، قبریمی ائویمه آپارارسینیز" دئدی... ادامه مطلب ...
آشیق مراد چوبان اوغلو (۲۰۰۵-۱۹۴۰)
ائتمه دی می ؟
نه یینه گووه نم یالان دونیانین
کرمی یاندیریب کول اتمه دی می ؟
اون بیر آی بولبولو ائتدیردی فریا د
گول ایچین بولبولو لال ائتمه دی می ؟
بولبول عاشیق ایدی قونچا گوللره
آرزوسون سؤیلردی اسن یئللره
مجنون لیلا ایچین دوشدو چؤللره
فرهاد داغلاری یول ائتمه دی می ؟
چوبان اوغلو یارام دؤندو چیبانا
قوردوغوم باغلاریم اولدو ویرانا
قارداشی یوسوفو آتدی زیندانا
قـدری میصیردا قول ائتمه دی می؟
ایستر مــندن
سئویدیگیم یار منه گؤندرمیش نامه
روزگار توخونمامیش دال ایستر مندن
بیر لذت اولماسین اونون دادیندا
هیچ آری گؤرمه میش بال ایستر مندن
نه بیر چیچگیم وار نه ده بیر باغیم
نه بیر صدیریم وار نه ده قوناغیم
نه بیر یووام واردیر نه ده اوتاغیم
آل قوشام ایچینده شال ایستر مندن
من بو گئدیش ایلن نره یه وارام
درمان بولا بیلمم یارامی سارام
نه بیر چؤلوم واردیر نه بیر صحرام
یئنه اوجا داغدان یول ایستر مندن
بو فانی دونیادا چوخدور ضاراریم
نه بیر قازانجیم وار نه ده بیر کاریم
نه بیر آغاجیم وار نه ده یاپراغیم
یازین قیشین سولماز گول ایستر مندن
چوبان اوغلویام من ایز بولا بیلمم
قیشین چوخ آراریم یاز بولا بیلمم
اینسانلاردا دوغرو سؤز بولا بیلمم
یالان سؤیله مه ین دیل ایستر مندن
آشیق موراد چوبان اوغلو (۲۰۰۵-۱۹۴۰)
تورکیه یازاری: سامی پاشازاده سزائی
تورکیه یازاری:
سامی پاشازاده سزائی
سامی پاشازاده سزائی (1859، ایستانبول- 26 آوریل 1936، ایستانبول) - تورکیهلی رئالیست حکایه و رومان یازاریدیر. تورکیه ادبیاتینین ایلک رئالیست/گئرچکچی رومانلاریندان بیری اولما اؤزللیگی ایله ادبیات تاریخینده بؤیوک اؤنم داشییان "سرگذشت" آدلی رومانین یازاریدیر. 1892.جی ایلده یازدیغی "کیچیک شئیلر" ایله تورکیه ادبیاتیندا مودرن قیسا حکایهنین قورجولارینداندیر.[1][2][3] ادامه مطلب ...
چاکرا
چاکرا
چاکرا (سانسکریت. चक्र؛ تبت.khorlo؛ چین. 轮) سانسکریت منشالی سؤز اولوب چارخ، دؤنوش معناسینا گلیر.[1][2] هیندو عادتلرینه و بعضی اینانج سیستملرینه گؤره اینسانین انرژی مرکزلرینین گیرداب فورماسیندا دؤنن انرژی نؤقطهلریندن عیبارت اولدوغونا اینانیلدیغی اوچون اونلارا بو آد وئریلمیشدیر.[3]
چاکرا هیند فلسفهسی و بعضی اوخشار آسیا مدنیتلرینده اینسان بدنینده مؤوجود اولان متافیزیکی و یا بیوفیزیکی انرژینین علاقه نؤقطهسی اولاراق قبول ائدیلیر. یوقا اوستالاری اینسانین گؤرونن فیزیکی مؤوجودلوغوندان علاوه داها حساس بیر اورقانیزمه صاحیب اولدوغونو ایدیعا ائدیرلر. بیز ایسه بونو آنجاق بعضی اؤزل وزیتلرده دویغولاریمیزین واسیطهسی ایله سئزه بیلریک.
اصلینده بدنیمیزده بیر چوخ واجیب چاکرا اولدوغو دوشونولور: مثلا، اوووجلارین ایچینده، دابانلاردا، دیز قاپاقلاریندا، دیرسکلرده اولان چاکرالار دیگرلرینه گؤره داها واجیبدیر. آما اساس چاکرا مرکزلری بدنیمیزده اونورغا بویونجا سیرالانیر.
هیند فلسفهسینه گؤره اینسانین باشینین اوستونده موثبت بیر آخین، اونورغا سومویونون آلتیندا، بوزدومده منفی بیر آخین واردیر. بو ایکی "قوطب" آراسیندا دؤور ائدن الکتریک گوجو "حیات" دیر. ادامه مطلب ...
استاد شهریار: انس و جن ( با ترجمهٔ فارسی)
انس و جن ( با ترجمهٔ فارسی)
بار ایلاها سن بیزه وئر بو شیاطیندن نجات
اینسانین نسلین کسیب ، وئر اینسه بو جیندن نجات
بیزدن آنجاق بیر قالیرسا ، شیطان آرتیب مین دوغوب
هانسی رؤیا ده گؤروم من ، بیر تاپا میندن نجات
بئش مین ایلدیر بو سلاطینه گرفتار اولموشوق
دین ده گلدی ، تاپمادیق بیز بو سلاطیندن نجات
بیر یالانچی دینده اولموش شیطانین بیر مهره سی
دوغرو بیر دین وئر بیزه وئر بو یالان دیندن نجات
هر دعا شیطان ائدیر ، دنیا اونا آمین دئییر
قوی دعا قالسین ، بیزه سن وئر بو آمیندن نجات
ارسینی تندیرلرین گودوشلاریندا اویناییر
کیمدی بو گودوشلارا وئرسین بو ارسیندن نجات
یا کرم قیل ، کینلی شیطانین الیندن آل بیزی
یا کی شیطانین اؤزون وئر بیرجه بو کیندن نجات
اؤلدورور خلقی ، سورا ختمین توتوب یاسین اوخور
بار ابلاها خلقه وئر بو حوققا یاسیندن نجات
شورویدن ده نجات اومدوق کی بیر خئیر اولمادی
اولماسا چای صاندیقیندا قوی گله چیندن نجات
من تویوق تک ، اؤز نینیمده دوستاغام ایللر بویو
بیر خوروز یوللا تاپام من بلکی بو نیندن نجات
" شهریارین"دا عزیزیم بیر توتارلی آهی وار
دشمنی اهریمن اولسون ، تاپماز آهیندن نجات
ترجمهٔ فارسی
بار خدایا تو ما را از چنگ این شیاطین نجات بده
نسل انسان را بریده : انسان را از چنگ این جن نجات بده
از ما اگر یکی می ماند ، شیطان هزار می زاید و اضافه می شود
در کدام رویا می توانم ببینم ، که یک از چنک هزار نجات یابد
پنج هزار سال است که گرفتار این سلاطین شده ایم
دین هم آمد ، از چنگ سلاطین نجات پیدا نکردیم
یک دین دروغین هم یکی از مهره های شیطان شده است
دینی حقیقی به ما بده ، ما را از این دین دروغین نجات بده
هر دعائی که شیطان می کند ، دنیا آمین می گوید
بگذار دعا بماند ، تو به ما را از چنگ آمین نجات بده
کارد ( تنورشان ) داخل کوزه شان می رقصد
کیست که این کوزه ها را از چنگ کارد تنور نجات دهد
یا کرم کن ، از چنگ شیطان کینه توز نجاتمان بده
یا که خود شیطان را از چنگ این کین نجات بده
مردم را می کشد ، سپس برایش ختم گرفته و یاسین می خواند
بار خدایا خلق را از چنگ این یاسین و حقه نجات بده
امید نجات از شوروی داشتیم که خیری ندیدیم
یکباره بگذار در صندوقچه چای از کشور چین نجات بیاید
من مانند مرغی ، سالهاست که در لانه خود زندانیم
خروسی بفرست تا بلکه از این زندان نجات یابم
عزیز من « شهریار » هم آهی پر اثر دارد
دشمنش اهریمن هم باشد نمی تواند از آه او نجات یابد
آلبانلارین دیلی و الیفباسی باره ده بیر نئچه سؤز
آلبانلارین دیلی و الیفباسی باره ده بیر نئچه سؤز
بختیار تونجای
آذربایجان تورکلرینین اتنوگنزینده یاخیندان ایشتیراک ائتمیش آلبانلار اساسا قوزئی آزبایجاندا، او جوملهدن غربی آذربایجاندا (بوگونکو ائرمنیستاندا)، ائلجه ده داغیستاندا و بوگونکو گورجوستانین بورچالیدان تیفلیسه قدر اوزانان گئنیش اراضیلرینده مسکونلاشمیش و بو اراضیلرده یاشایان دیگر سویلاری اؤز اطرافیندا بیرلشدیرهرک، تاریخی منبعلرده "آلبانیا" آدی آلتیندا یاد ائدیلن دؤولت قورموشدولار. "کیتابی-دده قورقود" دا آلبانلاردان تورک خالقلاریندان بیری کیمی صؤحبت آچیلیر و اثرین باش قهرمانلاریندان قازان خان آلپانلارین، یعنی آلبانلارین باشچیسی کیمی یاد ائدیلیر. شرقشوناس عالیم سلیمان علییاروف بو باره ده یازیر: "ددهم قورقود" کیتابینین آراشدیریلماسی آذربایجاندا اوزون سورن اتنو-تاریخی اینکیشافین یئنی، "گؤزله نیلمز" بیر آخارینی اوزه چیخارمیشدیر. درسدن نوسخهسینده 4-جو بویدا قازان خان اوودا اولارکن جاسوس اؤز تکورونه بئله بیر خبر گتیریر: " هئی، نه اوتورورسان؟ ایتوٌنی اوُلاتمایان، چتوٌگینی مؤولاتمایان آلپانلار باشی قازان اوغلانجوغو ایله سرخوش اولوب یاتورلار" (1. 142). "آلپانلار" اتنیک آدینین باشقا بیر یئرده ده ایشلنمهسی بو آنلاییشا دیقتله یاناشماغی طلب ائدیر. 7-جی بویدا اوخویوروق: آغ-بوز آتلار چاپدیروُر آلپانلار گؤردوم، آغ ایشیقلی آلپلاری یانیما سالدوم. بوتون تدقیقاتچیلار سانکی گؤزلرینه اینانمایاراق بورادا ایشلنن "آلپانلار" سؤزونو "آلپلار" کیمی اوخوموشلار. کیتابین روسجا چاپیندا ایسه آلپین سینونیمی اولان "vityazi" شکلینده چئوریلمیشدیر. ادامه مطلب ...
Kitap-Ğabdulla Tuqay
Kitap
Ğabdulla Tuqay
Hiç tä küñlem açılmaslıq eçem poşsa,
Üz-üzemne kürälmiçä, ruxım töşsä,
Cäfa çiksäm, yödäp betsäm, bu başımnı
Quyalmıyça canğa cılı hiçber töşkä;
Xäsrät soñra xäsrät kilep almaş-almaş,
Küñelsez uy belän tämam äylänsä baş,
Küzläremdä kibep tä citmägän bulsa
Xäzer genä sığlıp-sığlıp yelağan yäş, —
Şul vaqıtta min qulıma kitap alam,
Anıñ izge säxifälären aqtaram;
Räxätlänep kitä şunda canım, tänem,
Şunnan ğına därtläremä därman tabam;
Uqıp barğan härber yulım, härber süzem
Bula minem yul kürsätküçe yoldızım;
Söymi başlıym bu dön’yanıñ vaqlıqların,
Açıladır, nurlanadır küñlem, küzem;
Ciñellänäm, mäğsumlänäm min şul çaqta,
Räxmät äytäm uqığanım şul kitapqa;
Işanıçım arta minem üz-üzemä,
Ömid berlän qarıy başlıym bulaçaqqa.
کلاسیک اؤزبک شاعیرلری : یاشام و یارادیجیلیقلاری
کلاسیک اؤزبک شاعیرلری :
یاشام و یارادیجیلیقلاری
- دوُربک (15.نجی عصر)
- آتایی (15.نجی عصر)
- سکّاکی (15.نجی عصر)
- یوسف امیری (15.نجی عصر)
- گدایی (15.نجی عصر)
- توردی (17.نجی عصر)
- عمرخان (18.نجی عصر)
- گولخانی (19.نجی عصر)
- فرقت (19.نجی عصر)
- بیانی (19.نجی عصر)
- مقیمی (19.نجی عصر)