ائلچین کتاب
تورک دیلی و ادبیاتی
ائلچین کتاب
تورک دیلی و ادبیاتیدرس کلاسی - غلامحسین ساعدی
درس کلاسی
غلامحسین ساعدی
چئویرن: عباس ائلچین
بیزی سینیق-سالخاق بیر کامیونون ایچینه تپمیشدیلر؛ چالا-چوخوردان گئچنده چرچیوهسی آچیلیب بیر هوْوردان ییغیلیردی، بیزسه اوست-اوسته بوشالیر، ییخیلماماق اوچون بیربیریمیزدن یاپیشیردیق. سانکی انگی آردیجیل آچیلیب یومولان آنجاق چئینهییب اودماغا حؤوصلهسی اولمایان بیر جاناوارین آغزیندا ایدیک. گونش بوتون گؤیو توتموشدو؛ چئورهسینه فیرلانیردی؛ سولوق آلیب وئریردی؛ وئردیکجه ده اود یاغدیردی تپهمیزه. هامیمیز لؤهلهییردیک. آچیلی آغیزلارلا بیربیریمیزه باخیردیق. کیمسه، کیمسهنی تانیمیردی. یاشید دئییلدیک.اؤنومده اون دؤرد یاشلی بیر اوغلان اوتورموشدو. یانیمدا یورغونلوقدان تاخما دیشلرینی چیخاردیب اوْووجوندا ساخلایان بیر قوجا کیشی وار ایدی، قیرخ یاشلی بیر کیشی ایسه باشینی قوللاری ایله سیم-سیخی دوگونلهدیگی دیزلرینه قویموشدو. هامی دوگونلنمیشدی. هامی یارالی-خورالی ایدی. آلتمیشدان چوخ کیشی ایدیک. هامی جیر-جیندیر، توز-تورپاق ایچینده ایدی، تکجه بیر نئچهمیزین آیاغیندا باشماق وار ایدی. هامیمیز سوسغون ایدیک؛ آج ایدیک؛ سوسوز ایدیک. کامیون یولون دؤنگهلریندن گئچنده چوخلو توز-تورپاق قوپاریر، هر کس ده اؤسکوروب آغزیندان بیر پارچا پالیق ائشیگه آتیردی. ادامه مطلب ...
غلامحسین ساعدی-منی وورسالار...
منی وورسالار...
غلامحسین ساعدی
چئویرن: عباس ائلچین
بیر آی بویونجا نئجه چاشقین و اوزگون اولدوغوموزا کیمسه اینانماجاق. بیربیریمیزی تانیدیغیمیز "ایکینجی" بؤلمهدهکی اوشاقلارین چوخو ، حیزب شؤعبهلرینین بیرینده دابان دؤگوب جان چکیردیک. همیشه بئله سانیردیق حساب-کیتاب اوزوندن بیزی دنلهییب بو ایتدامیندا یان-یانا باسیبلار. آنجاق بیزیم داوارنیشیمیز گؤزتچی و دوستاقچیلارا قارشی سانکی اؤنجهدن بیربیریمیزی هئچ تانیمیریق، تکجه بیر دامدا اولدوغوموزدان بیر سوفره باشیندا اگلشیب بیربیریمیزله دردلشیریک کیمی ایدی. بیر گؤزتچی تاپیلاندا سوسماق یئرینه بیری باشلاییردی یاشاییشینا گؤره چرنلهمگه، دیگری ایسه باشقاسینین آد-سانیندان ایش-پئشهسیندن سوروشماغا.گؤزتچینین دوداغیندا لاغلی گولوش گؤرمهیینجه آرخایین اولوردوق طرف بیزیم تشکیلاتی ایلیشگیمیزین اییینی آلماییب. ادامه مطلب ...
موحاریبه و ادبیات
موحاریبه و ادبیات
حسین جاوید
توحاف شئی!.. هارایا گئتسن، هر نهیه باخسان، بیر سارسینتی، بیر پریشانلیق حؤکمفرما… بوتون کؤنوللر ایضطیرابدا، بوتون روحلار هیجاندا، بوتون گؤزلر اینتیظاردا…
کورهیی-عرضین، بو جاناوار یاتاغینین بیر بوجاغی، بیر نؤقطهسی یوخ کی، دویغوموز سالدیریشلاردان، ائشیتدیگیمیز گورولتولاردان موتاثیر اولماسین! یانار داغلاردان سئچیلمهین توپلار، اینسانلاری دئییل، صحرالارین وحشیلرینی بئله دهشتلر ایچینده بوراخیر. دونیامیز ایندییه قدر هنوز بؤیله قورخونج بیر بلایا راست گلمهمیش، بؤیله مودهیش بیر اینقیلاب گؤرمهمیش. ایسکندر، ناپلئون کیمی جاهانگیرلر، چینگیز، تئیمور کیمی باهادیرلار مزارلاریندان باش قالدیریب بو موحاریبهنی سئیر ائتسهلر، شوبههسیز کی، حئیرت و تأثوردن اؤزلرینی آلامازلار. ذاتاً بو موحاریبه ، بیر موحاریبه دئییل ده، موسری بیر بلادیر، بیر طاعوندور، عالمشومول بیر فلاکتدیر…
فقط بو فلاکت هر کسی بیر درجه ده دوشوندورمهییر، هر اؤلکهده بیر تاثیر بوراخماییر. بیرینی گولدورورکن، دیگرینی آغلادیر. بیرینی مأیوس و موضطریب ائدیر ده، دیگرینی قهقهه و موظفریتله سئویندیریر.
اورمیه و اطرافیندا ائرمنی و آسوریلارین فعالیتلری (1917-1918) (جیلولوق فاجیعهسی )
اورمیه و اطرافیندا ائرمنی و آسوریلارین فعالیتلری (1917-1918)
(جیلولوق فاجیعهسی )
دوکتور باریش متین
اؤزت
اوکتوبر 1917 بولشویک اینقیلابیندان سونرا روسیه ساواشدان کنارا چکیلدی. بو وضعیت بیرینجی دونیا ساواشی ایللرینده روسیه، اینگیلیس، عثمانلی و آلمان آراسیندا موختلیف موناقیشهلره، او جوملهدن فاکتیکی ساواشا صحنه اولان ایراندا تورک و آلمان قووّهلری اوچون اوستونلوک تأمین ائتدی. سؤزو گئدن مودّتده تورک قوشونلاری، ایران داخیلیندن قافقازلارا یؤنلمگه باشلارکن، اینگیلیس ده ایراندا روسیهنین بوشالتدیغی بؤلگهلری اله گئچیرمگه چالیشدی. اینگیلیس، تورک قووّهلریندن اؤنجه ایرانین قوزئیینی ایشغال ائتمک ایستهمهسینه باخمایاراق بو ایش اوچون عسگری گوجونون یئترسیز اولماسی سببی ایله اورمیه و اطرافیندا توپلانماغا باشلایان ائرمنی و آسوریلارا دستک وئردی. ائرمنی و آسوریلار دا بو بؤلگهلرده کی تورک قووّهلرینه و دینج موسلمان اهالییه سالدیریب بیر چوخونو قتله یئتیردیلر.
آچار سؤزلر : ائرمنی، آسوری، اورمیه، اینگیلیس، روسیه، عثمانلی،جیلولوق
روسیه دؤولتینین دایم موحاریبه آپارماق و قان تؤکمک پسیکولوژیسی هارادان قایناقلانیر: فاکتلار و رقملر
روسیه دؤولتینین دایم موحاریبه آپارماق و قان تؤکمک پسیکولوژیسی هارادان قایناقلانیر: فاکتلار و رقملر
حربی ناظیر، پیادا قوشونلارینین ژنرالی آ.ن.کوُروْپاتکینین معروضهسیندن
1900-جو ایل
ایمپراتور اعلاحضرتلری!
روسیه 18 و 19-جو عصرلر عرضینده 128 ایلی موحاریبهلرده کئچیریب و یالنیز 72 ایل صولح ایچینده اولوب. 128 ایلدن یالنیز بئشی مودافیعه موحاریبهلرینه دوشور، قالان هامیسی ایشغالچی یوروشلردیر.
اعلاحضرت ایمپراتورون موعین آنلاییشی اولسون دئیه کرونولوژی شکیلده باشلاییرام:
18-جی عصر روسیه اوچون بیر سیرا حربی وظیفهلرله علامتداردیر:
- شیمالی-غربده بالتیک ساحیلینی سوئددن دؤیوشله آلماق قصدیله تزار اوچونجو ایوان و دؤردونجو ایوانین باشلادیقلاری موحاریبهلر سوروب.
- غربده لهیستانی بلاروس و اوکراینی قوپارماق قصدیله تزار آلکسئی میخایلوْویچین موباریزهسینی داوام ائتدیرمک.
- جنوبدا سرحدلری قارا دنیزه دک گئنیشلندیرمک اوچون کنیاز ایسویاتوْسلاو و کنیاز اوْلِقین موعین ائتدیگی یوللا گئتمک. تورکیهنی دوغراماق و سونراکی ضربهلر اوچون اؤزول حاضیرلاماق.
- جنوبی-شرقده گلهجکده فیودور ایوانوْویچ و بوْریس قوْدوُنوْوون حربی تدبیرلرینی گؤرمک و خزر دنیزینی داخیلی دنیزه چئویرمک و قافقاز سیرا داغلاریندا مؤحکملنمک.
- آسیادا ایکی یؤنده - تورکوستان و ساکیت اوقیانوس ساحیللری بویو سرحدلری گئنیشلندیرمک.
اوکراینلیلارین، ماجارلارین، تورکلرین عومومی اجدادی - قیپچاقلار
اوکراینلیلارین، ماجارلارین، تورکلرین عومومی اجدادی - قیپچاقلار
کرم محمدلی
تاریخ اوزره فلسفه دوکتورو
تورک خالقلاری تاریخینده شانلی و یا شانلی اولمایان ایزلر بوراخان طایفالاردان بیری قیپچاقلاردیر. قیپچاقلار حاضیرکی تورک خالقلارینین اکثریتینین، او جوملهدن آذربایجان تورکلرینین تاریخینده سوی کؤکونده یاخیندان ایشتیراک ائتمیش تورک خالقلاریندان بیریدیر. قیپچاق فورماسیندا ایشلنن بو سؤز چین منبعلرینده "کینچا" شکلینده کئچیر. اوروپا منبعلرینده "کوُمان" ، "پوْلوْوِتس" ، عرب منبعلرینده ایسه "کیفچاک" و یا "قیبچاق" فورماسیندا ایشلهنیر. بو سؤزون اتیمولوژیسینی هم اونلارین تامغاسی، هم ده خاریجی گؤرونوشو باخیمیندان ایضاح ائتمک اولار. اورتا عصرلرده خاریجی گؤرونوشه گؤره آیری-آیری خالقلارا آد وئریلمهسی چوخ گئنیش یاییلمیشدی. اونلاردان بیری ده قیپچاقلار ایدی. چین دیلینده "کینچا" گؤی گؤزلو، ساری ساچلی آدام دئمکدیر. حتّی چین میفولوژیسینده گؤی گؤزلو، ساری ساچلی آداملار حاقیندا دانیشاندا اونلارین کینچا اولدوغو نظره چارپیر. اوروپا، ایسلاویان دیللرینده، یونان و لاتین منبعلرینده راست گلینن "کوُمان" ، "پوْلوْوِتس" فورماسینا گلدیکده، کوُمان ساریشین، بیاض، آغ دریلی معنالارینی وئریر.
ادامه مطلب ...
اؤز آنا دیلینی بیلمه ینلره!
اؤز آنا دیلینی بیلمه ینلره!
توفیق بایرام
قالخیب شاهداغینا سؤز ایسته ییرم،
چاتسین های-هاراییم دینله ینلره،
من نانکور دئییرم، ناجینس دئییرم -
اؤز آنا دیلینی بیلمه ینلره!
ادامه مطلب ...
آنادیلی حاقیندا بیر حکایه: طوطو قوشو
طوطو قوشو
سلیمان ثانی آخوندوف (1936-1875)
بیری واردی، بیری یوخدو بیر چال-چپری داغیلمیش، گوللری سولوخموش، آغاجلاری یاری قوروموش بیر کؤهنه باغ واردی. باغین قوشلاری بو خارابادا چوخ مشققت ایله گون کئچیریردیلر. گونلرین بیر گونونده بو باغا هارادانسا بیر بولبول اوچوب گلدی و بیر نئچه نغمه اوخوماقلا باغداکی قوشلاری باشینا جمع ائتدی. قوشلار ییغیلان کیمی بولبول اونلارا بیر فصیح و بلیغ نیطق سؤیلهدی. بو نیطقدن قوشلار بیر شئی آنلامادیلارسا دا، یئنه چوخلاری آلقیشلاییب "احسن! احسن!" دئدیلر. سونرا بولبول اؤزونون گؤزل ویلایتلرینی بوراخیب بو باغا گلمک قصدینی بیان ائتدی و دئدی:
- منیم عزیز قارداشلاریم! من یاشیل چمنلری، لالهزار گولشنلری بوراخیب بو ویرانهیه گلدیم کی، سیز بدبخت قارداشلاریمی دا اؤزوم کیمی موسیقی ایشلرینه آشنا ائدیم.