ائلچین کتاب
تورک دیلی و ادبیاتی
ائلچین کتاب
تورک دیلی و ادبیاتیعراقدا گونئی آذربایجان ادبیاتی
عراقدا گونئی آذربایجان ادبیاتی
سکینه قایبالیئوا
اؤزت
۲۰. یوز ایلین ۵۰.لی ایللریندن باشلایاراق میلّی و کولتورل باشاریلار قازانمیش عراق تورکمانلاری یالنیز تورکمان ادبیاتی چرچیوهسینده دئییل، عئینی زاماندا عومومتورک، عومومآذربایجان ادبیاتینین تبلیغی و تدقیقی ساحهسینده بؤیوک ایشلر گؤرموشلر. عراق تورکمان شاعیرلری اؤز یارادیجیلیقلاریندا آذربایجان ادبیاتیندان، اؤزللیکله نظامی، فضولی، نسیمی کیمی داهی سؤز اوستادلاری ایله یاناشی، شهریار کیمی وطنپرور، بشری دویغولارین ترنومچوسو اولان شاعیرلرین یارادیجیلیغیندان دا بهرهلنمیشدیلر. اونلار اؤز یارادیجیلیقلاریندا و عئینی زاماندا عراق تورکمانلارینین آیدینلانماسیندا مؤهوم رول اوینایان مطبوعاتدا بو ساحهنین ایشیقلاندیریلماسینا گئنیش یئر وئرمیشدیلر. ۱۹۵۰.لی ایللردن بو یانا بیلیمسل، ادبی موحیطین ایشیقلاندیریلماسیندا، خالقین آیدینلانماسیندا بؤیوک اؤنم داشییان مطبوعات عراق تورکمانلاری اوچون قلم مئیدانی اولماقلا یاناشی، عئینی زاماندا بیر موباریزه میدانینا چئوریلمیشدیر. اونلار یالنیز اؤز دردلرینی دئییل، عئینی زاماندا قانی قانیندان، دیلی دیلیندن اولان دوغما سویداشلارینین دا حالینا یانمیش، سورونلارینی اؤز مطبوعات اورقانلاریندا دایم گؤز اؤنونده ساخلامیشدیلار.
آچار سؤزلر: عراق-تورکمان، ادبیات، ایران تورکلری، گونئی آذربایجان شعری، مطبوعات.
تورکچولوک و رومانتیزمین وحدتی
تورکچولوک و رومانتیزمین وحدتی
گولشن علییئوا کنگرلی
فیلولوژی علملری دوکتورو، پروفسور
بؤیوک شخصیتلر فیزیکی حیاتلارینی باشا ووردوقدان سونرا ابدیت عؤمرو یاشاییرلار. هر یئنی دوغولان نسیل کلاسیکین یارادیجیلیغیندا اؤز فیکری-معنوی سواللارینا جاواب تاپیر، کلاسیکلر هر نسیلله یئنیدن دوغولا بیلیرلر.
آذربایجان ادبیاتیندا بئله صنعتکارلاردان بیری عقیدهسینه گؤره توتالیتار سووئت رژیمی طرفیندن تصفیهیه معروض قالمیش رومانتیک شاعیر و فیلوسوف حسین جاویددیر. او قدیربیلن میلتی طرفیندن دایم خاطیرلانیر، درین مضمونلو، بدیعی-فلسفی صیقلتلی اثرلری دؤنه-دؤنه چاپ اولونور، یئنی-یئنی نسیللر طرفیندن ماراق و هوسله اوخونور. حسین جاویدین بیر شخصیت و صنعتکار کیمی بؤیوکلوگو آذربایجان جومهوریتی پرزیدنتی جناب ایلهام علییئفین کلاسیک ایرثه احتیرامی و بؤیوک قدرشوناسلیقلا ایمضالادیغی ۲۴ اوکتوبر ۲۰۱۷-جی ایل تاریخلی سرانجامدا حسین جاویدین ادبی-تاریخی مؤوقعیی اوبیئکتیو نظری عکسینی تاپمیشدیر. ادامه مطلب ...
محمدامین رسولزادهنین نظامیسی
محمدامین رسولزادهنین نظامیسی
پروفسور نصیب نصیبلی
احمد کسرویدن شیخ الاسلامییه قدر بوتون پان ایرانیستلرین و فارس عیرقچیلارینین بؤیوک ایستکله تکرار ائتدیکلری تِزه گؤره، آذربایجانین اسکی خالقی آذریلردن عیبارت ایمیش. اونلار دا شعرلر سؤیلهمیش، فارس ادبیاتینین زنگینلشمهسی اوچون چالیشمیشلار. بو فیکرین یانلیشلیغینی گؤسترن اثرلر آراسیندا محمد امین رسولزادهنین آذربایجان شاعیری نظامی آدلی آکادمیک آراشدیرماسی اؤزل بیر یئره صاحیبدیر. بو اینجلهمه محمد امین بیگین اوروپادا یاشاماق مجبوریتینده قالدیغی 30.لو ایللرینده یازیلمیش، بؤیوک شاعیر نظامینین 1941 ایلیندهکی 800.جو دوغوم ایلی آنیسینا اتحاف ائدیلمیشدیر. او دؤنملرده، ایراندا و ایران ائشیگینده نظامی اوچون آنما تؤرنلری گئچیلیرمکده ایدی. نظامی، عنعنهوی اولاراق ایران یا دا فارس شاعیری اولاراق تقدیم ائدیلیردی. بو قونودا شوروی ایستیثنا ایدی. رسولزادهیه گؤره، نظامی ابدی اثرلرینی فارسجا یازماسینا باخمایاراق، اونو ایران/فارس شاعیری سایماق دوغرو دئییلدیر. نظامی، تورک اوغلو تورکدور. نظامینین اتنیک کیملیگینه آیدینلیق گتیرن یازار، میلّی تاریخیمیزین بعضی اؤنملی قونولارینی بیلیمسل، اوبژکتیو شکیلده اینجهلهیرک میلّی تاریخ آلغیسینین اولوشماسیندا بؤیوک پایی اولموشدور. ادامه مطلب ...
اوزاق یاشیل آدا- واقف صمد اوغلو
اوزاق یاشیل آدا
واقف صمد اوغلو
اورگیم یول چکیر بیر گؤزه دؤنوب،
یوللار دا ترس کیمی اوزانیر، گولوم.
یوخومدان هر گئجه دورنالار کئچیر،
بیلمیرم نه اولوب، هارادان بیلیم؟!
بئله گئتسه سینار قوشلارین سسی،
دنیزین ده سسی گونبَگون باتار.
یوبانما، عزیزیم، گل قورتار منی،
آرخادان درد چاپیر، قورخورام چاتا...
حالیما یانان گرک سسین دوشنده یادا،
اؤتن گونلری قورو، یاخشی باخ، وئرمه بادا...
آیریلیق بیر دنیز ایمیش، سن اوزاق یاشیل آدا...
تئز اول خبر وئر، گؤروم نئجهسن،
گؤزلرین نئجهدی، یئریشین نئجه؟
یامان داریخمیشام، من سندن اؤترو،
باری بیر سوراق وئر اؤزون گلینجه.
یئرینی بیلمیرم، بیلسم گلَرم،
کؤنلونو آلارام، سئورم یئنه.
خزرین کؤکسوندن قالخان دومانا،
قارا شانی بوکوب گتیررم سنه...
حالیما یانان گرک سسین دوشنده یادا،
اؤتن گونلری قورو، یاخشی باخ، وئرمه بادا...
آیریلیق بیر دنیز ایمیش، سن اوزاق یاشیل آدا...
حیاتین بئش هدیهسی - مارک تواین
حیاتین بئش هدیهسی
مارک تواین
بیرینجی فصیل
عؤمرون ایلک چاغلاریندا خئییرخواه بیر پری اؤز بوخچاسییلا آدامین یانیندا پئیدا اولدو و دئدی:
- بو بوخچادا منیم هدیهلریم وار، گؤتور اونلاردان بیرینی، قالانلارینا دَیمه! و سئچیمینی ده دوزگون ائت، عاغیللی و مودریک اول! چونکی بو هدیهلردن یالنیز بیری حقیقتاً چوخ دَیرلی و قیمتلیدیر.
بوخچادا بئش هدیه واردی: شؤهرت، سئوگی، وار-دؤولت، حظ، اؤلوم.
جاوان آدام گؤتور-قوی ائتمهدن دئدی:
- چوخ فیکیرلشمگه احتیاج یوخدو، البته، حظ!
او درحال حظی سئچدی و بو گئن دونیادا گنجلیگین خوشلادیغی اَیلنجهلری آختارماغا باشلادی. لاکین بوتون حظ و اَیلنجهلر بیر-بیری نین آردینجا اؤتری، بوش و معناسیز اولدو، بو فانیلیک اونو چوخ مأیوس ائتدی. اَیلنجهلردن هر بیری سوووشوب گئدرکن اونا ریشخندله گولدو. نهایت، آدام دئدی:
بو ایللری یئله وئردیم، بوشونا اوچوب گئتدی ایلک جاوانلیق چاغلاریم. اگر یئنیدن سئچیم ائتمک ایمکانیم اولسایدی، داها عاغیللی سئچیم ائدردیم. ادامه مطلب ...
منیم آنا دیلیم - اینشاء
منیم آنا دیلیم! بو، او دیلدیر کی، آنالاریمیز بیزه بئشیک باشیندا حیاتین ان حزین سمفونیسی اولان لایلانی بو دیلده دئمیشدیر، بو، او دیلدیر کی، فضولی عشقی، نسیمی دؤزومو، وورغون شیرینلیگی، اوزئییر دونیاسی بو دیلده ایفاده اولونموش، زامان-زامان قانیمیزا، جانیمیزا هوپموشدور.
آنا دیلی بیزیم موقدس ثروتیمیز، آنامیزین دیلیدیر. آنا دیلی عؤمروموزه معنا وئرن، اونو گؤزللشدیرن اخلاق درسلیگیدیر. آنا دیلی عادیجه بیر ایفاده دئییل. اورکلره حرارت گتیرن، اینسانی اؤز کئچمیشینه باغلایان، گلهجگه سسلهین معنوی خزینهدیر. آنا دیلی بیزیم کؤکوموز، میلّی مدنیتیمیز، میلّی اخلاقیمیزدیر.
ادامه مطلب ...
آنا دیلی مسلهلرینه عبدالرحیم بیگ حاقوئردییئف یاناشماسی
آنا دیلی مسلهلرینه عبدالرحیم بیگ حاقوئردییئف یاناشماسی
زلفیه اسماعیل
عبدالرحیم بیگ حاقوئردییئفین چوخشاخهلی یارادیجیلیغینین موعین ایستیقامتلریندن بیری ده آنا دیلی مسلهلریدیر. دوغما وطنینین ایجتیماعی حیاتیندا فعال ایشتیراک ائدن وطنپرور ضیالی خالقیمیزین مدنی-ایجتیماعی حیاتینداکی بوتون چاتیشمازلیقلار کیمی آنا دیلینین پروبلملری ده اونو دایم ناراحات ائتمیشدیر. دؤورون ادبی دیل نورماسینین موعینلشمهسینده همین دؤورون گؤرکملی ضیالیلاری ایله یاناشی عبدالرحیم بیگ حاقوئردییئف ده الیفبا، اورفوقرافی، میلّی تئرمینولوژی مسلهلرینین اطرافیندا گئدن موباریزهلردن کناردا قالمامیش، دیلچی عالیملرله داها یاخین موناسیبتده اولان ادیب دیل مسلهلرینین موذاکیرهسینده مرکزی مؤوقع توتموشدو. همچنین ع.حاقوئردییئف اونو ناراحات ائدن اؤتن عصرین ایلک ایکی اون ایللیگینین دیل و الیفبا مسلهلری حاقدا مطبوعاتدا چیخیشلار ائتمیشدی. اونون "ادبی دیلیمیز حاقیندا" دَیرلی مقالهسی او دؤورون قیزغین موذاکیره لریندن آلدیغی تأثوراتین نتیجهسیدیر. ادامه مطلب ...
آذربایجان خالق جومهوریتی دؤورونده مطبوعات
آذربایجان خالق جومهوریتی دؤورونده مطبوعات
آذربایجان مطبوعاتی تاریخینده ۱۹۱۸–۲۰ ایللر بوتون اوّلکی دؤورلره نیسبتاً ان یوکسک اینکیشاف مرحلهسیدیر. بو دؤورون مطبوعاتی هم کئیفیت، هم ده کمیت باخیمیندان میلّی مدنیتین موهوم ترکیب حیصهسی کیمی آذربایجان حیاتینین جانلی سالنامهسینه چئوریلدی. ایکی ایل ایچریسینده اؤلکه ده ۱۰۰-ه یاخین آددا قزئت و درگی چیخمیشدیر. جومهوریت دؤورو مطبوعاتینین سجیهوی خوصوصیتی تکجه اونون سای گؤستریجیسینده دئییل، هر شئیدن اول ایدئیا-مضمون زنگینلیگینده ایدی.
ایدئیا ایستیقامتی
۱۹۱۸–۲۰ ایللر مطبوعاتین ایدئیا ایسیتیقامتی باخیمیندان تخمیناً آشاغیداکی کیمی قروپلاشدیرماق اولار:آذربایجان خالق جومهوریتی ایدئیالارینی تبلیغ ائدن میلّی مطبوعات، جومهوریت حؤکومتینه موخالیفتده اولان بولشویک مطبوعاتی، بولشویک مطبوعاتی ایله موخالیفتده اولان اسار-منشویک مطبوعاتی، ارمنیلرین آذربایجانا قارشی اراضی ایدیعالارینا حاق قازاندیرماق اوچون جانفشانلیق ائدن ارمنی-داشناک مطبوعاتی، اؤزونو بیطرف آدلاندیران و هئچ بیر سیاسی پارتیایا منسوب اولمایان اینفورماتیک قزئتلر، درگیلر. لاکین اونلارین ایچریسینده داها رئال حیات قووّهسینه و گئنیش اوخوجو آودیتوریاسینا مالیک اولانی آذربایجان خالق جومهوریتینین ایدئیالارینی تبلیغ ائدن و دستکلهین مطبوعات ایدی.[1]
جومهوریت حؤکومتی دؤورونده باکی، گنجه، شوشا، تیفلیس، ایروان و دیگر مدنی-اینضیباطی مرکزلرده چیخان مطبوعات نومونهلری تکجه آذربایجان-تورک دیلینده دئییل، روس، گورجو، ارمنی، لهیستان، فارس، آلمان و غئیری دیللرده ده نشر ائدیلیردی.
ادامه مطلب ...
اسماعیل بیگ قاسپرالینین "ترجومان"-ی: مودرنیزمین جارچیسی
اسماعیل بیگ قاسپرالینین "ترجومان"-ی: مودرنیزمین جارچیسی
ادوارد لاززِرینی
اسماعیل بیگ قاسپرالینین حیاتی، فعالیتی، یارادیجیلیغی دایم دیقت مرکزینده اولوب، آراشدیریلیب. بؤیوک فیکیر آدامینین شخصیتینه اولان ماراق چوخدان سرحدلری آشیب. بو جهتدن آمریکانین ایندیانا بیلیمیوردونون پروفسورو ادوارد لازرینینین قلمه آلدیغی مقاله دیقتی چکیر. مقالهنی ایختیصارلا اوخوجولاریمیزین دیقتینه چاتدیریریق.
بدنه جان وئرن روحدور
فریدریک شیلر
فیکیر و غایه یوخلوغو اینسانین جسارتینی قیریر، اونو اویوشدورور و ضعیفلهدیر.
اسماعیل بیگ قاسپرالی
... اسماعیل بیگ قاسپرالینین ایستراتژینین مرکزینده قزئت یاراتماق و اونو یاشاتماق قطعیتی دایانیردی. زامان-زامان قازان، تیفلیس، تاشکند و باکیدا بو یؤنده ائدیلمیش جهدلره باخمایاراق او، روسیهنین ان اوزون عؤمورلو تورکدیللی قزئتینه چئوریلهجک مطبوع اورقانین نشری اوچون رسمی ایجازه آلانا، یعنی 1917-جی ایلهدک موباریزه آپاردی. او، مطبوعاتی اؤزونون بؤیوک لاییحهسینی ان تاثیرلی فورمادا تبلیغ ائدن، ان گئنیش اوخوجو کوتلهسینه چاتدیران و مودرنیزمه موخالیف اولانلارین عؤهدهسیندن گله بیلن واسیطه ساییردی. بو، عئینی زاماندا، جهالت و سهو معلوماتدان قایناقلاندیغینا ایناندیغی، روسلارلا موسلمانلاری بیر-بیرینه قارشی قیزیشدیران غرضلی احکامی آرادان قالدیرماق اوچون فؤوقالعاده گوجه مالیک بیر واسیطه ایدی. اوستهلیک، قزئت، مودرنیزم طرفدارلارینین پروقرامی اوچون فوروم تشکیل ائتمکله ائله ایندیدن اینکیشاف یولونا قدم قویموش، آما هله ضعیف، داغینیق اولان گوجلرین بیرلشدیریلمهسینه و شوبههسیز، قارشیداکی چتین دؤور عرضینده اونلارین تشویقینه ده فایدا وئره بیلردی. ادامه مطلب ...
" قاپی "- رامیز رؤوشن
" قاپی "
رامیز رؤوشن
بو دونیانین دؤرد ایلی،
داوا ایلی، درد ایلی.
1.قاپی
او ایلین اوتلاری اوزون،
دؤرد ایل ایدی بیچن یوخدو،
اوزانمیشدی بویلاری.
او ایلین قیزلاری اوزون،
دؤرد ایل ایدی چالینمیردی تویلاری، اوزانمیشدی، اوزانمیشدی بویلاری.
او دؤرد ایلی یوللارا بویلانماقدان
قوجا-قوجا قاریلار دا
بلکه بوی آتمیشدیلار... ادامه مطلب ...