ائلچین کتاب
تورک دیلی و ادبیاتی
ائلچین کتاب
تورک دیلی و ادبیاتی
اؤگئی آنا (فیلم 1958)
| اؤگئی آنا (فیلم 1958) | |
|---|---|
 | |
| اؤگئی آنا | |
| کارگردان | حبیب اسماعیلوف |
| یازار | حبیب اسماعیلوف،آننا یان |
| موزیک | توفیق قولویئف |
دۆزلدن شیرکت | باکی کینو استودیوسو |
| اؤلکه | آذربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی |
| دیل | آذربایجان تورکجهسی |
اؤگئی آنا — یؤنتمن حبیب اسماعیلوفون فیلمی.[1]آذربایجان
دا ان سئویلن فیلمدیر.[2]
ایچریک
فیلمده یئنی عاییله موناسیبتلریندن، تربیه مسلهلریندن، اؤگئی آنانین (نجیبه ملیکووا) دوغمالیغیندان، اونو آنا کیمی قبول ائتمک ایستمهین بالاجا اسماعیلین[3](جئیهون میرزهیئو) کؤورک قلبینی محبتله، خئییرخواهلیقلا نئجه اله آلا بیلمهسیندن صؤحبت آچیلیر.
فیلمین قونوسو
اسماعیل (جئیهون میرزهیئو) آذربایجانین اسماعیللی کندلریندن بیری اولان بوینوزدا چکیلن فیلمده ارکؤیون ننهسی (حقیقت رضایئوا) ایله اوتورور. اسماعیلین آتاسی عاریف (فاتح فتحاللهیئو) بیر نئچه ایل اوّل عالی تحصیل آلماق اوچون شهره گئتمیشدی. تحصیلینی اورادا بیتیریب اینشاآت موهندیسی اولموشدور. بیر گون اسماعیلین آتاسی شهردن کنده گلیر. لاکین کنده قاییدارکن اؤز کیمی حیات یولداشینی ایتیرمیش بیر قادینی (نجیبه ملکووا) یانیندا گتیریر. قادین جمیله آدلی قیزینی گتیرمیشدی (س. آخوندووا). ننهنین دوستلاری اسماعیل و اسماعیلین ننهسی کیمی اؤگئی آنایا خوش باخمیرلار. اؤگئی آنانین مقصدی اسماعیلین سئوگیسینی قازانماق اولاجاق.
اسماعیلین مکتبدهکی قییمتلری او قدر ده یاخشی دئییل و بو وضعیتی آتاسیندان گیزلهدیر. اسماعیلین کارنامهسینی عاریفه گؤسترن اؤگئی آناسینا غضبی آرتیر. کندده کی دیگر اوشاقلار اسماعیلین آتاسی کیمی بیر اینشاات موهندیسی اولا بیلهجگینه اینانمیرلار؛ اونلاردان عصبیلشن اسماعیل اؤزونو دعوا ایچینده گؤرور. جمیله یاشیدلاری قارشیسیندا اسماعیلی لاغا قویاندا اسماعیل اینتیقام پلانینی حاضیرلاییر. جمیلهنی قورخوتماق اوچون دوستونون (جئیهون شریفوو) کؤمگی ایله جمیله یاتارکن یاتاغی نین یانیندا بیربئز پارچاسینین ایچینده بیر یاراسا قویور.
بونو اؤیرنن اؤگئی آنا، هم اسماعیلی هم ده جمیلهنی ائوده ساخلاییر. هر شئیدن بئزن اسماعیل ائودن قاچماغا قرار وئریر؛ یانینا گئتدیگی اینسانلار اونا هئچ بیر شئیین آسان قازانیلمادیغینی و درس اوخومالی اولدوغونو سؤیلهییرلر. عاریفین قاییناناسی و اسماعیلله موباریزه آپاران اؤگئی آناسی مومکون قدر صبیرلی اولماغا چالیشیر. باشقا بیر گونده چای کئچیرمگه چالیشاجاق 2 اوشاق چایا دوشهجک و جمیله قریپه توتولاجاق. قریپ اوچون یاخشی اولدوغو بیلینن زوغالی چیچگی یالنیز داغلاردا گؤیهریر. اسماعیل داغلارا گئده جک و جمیلهنین ساغالماسی اوچون چیچکلر توپلایاجاق. آنجاق هئچ کیمه خبر وئرمهمیشدی و آتاسی بیر نئچه دقیقه اول اوغلونا آتش آچاجاق. اؤگئی آناسینی اوّللر هئچ آنا دئمهین اسماعیل قورخو ایچینده آنا قیشقیراجاق و یارالانان اوشاق اؤزونو اؤگئی آناسی نین قوینوندا تاپاجاق.
فستیواللار و موکافاتلار
1959-جو ایلده کییئفده عومومایتیفاق کینوفستیوالی فیلم اوچونجو موکافات آلمیشدیر.
فیلم حاقیندا
فیلم اویونچوسو نصیبه زینالووانین کینودا ایلک ایشیدیر.
فیلمده جمیله ایله اسماعیل چایی کئچرکن ایکیسی ده سویا دوشورلر. بو صحنه اوکتوبر آییندا چکیلدیگیندن هر ایکی اویونچو سویوقلاییب قیزدیرمیشدی.
جمیلهنین اوتاغینا یاراسا گیرمهسی صحنهسی نین چکیلیشلرینده هم اویونجاق، هم ده حقیقی یاراسادان ایستیفاده ائتمیشدیلر.
اکرانا چیخدیغی زامان فیلمه 21،8 میلیون تاماشاچی باخمیشدی.[4]
فیلمین کادرلاریندان 1993-جو ایلده اسماعیلین اکران حیاتینین داوامی اولان " فریاد " فیلمینده ایستیفاده اولونموشدور.[5]
ائشیک باغلانتی
اتک یازیلار
Məmmədova, Y. Çox doğmadan doğma "ögey": [Rejissor Həbib İsmayılovun "Ögey ana" filmində Xalq artisti Nəcibə Məlikovanın canlandırdığı ana obrazı haqqında] //Zaman.- 2010.- 27 may.- S. 8.
Azərbaycanda ən populyar film “Ögey ana”dır //Mərkəz.- 2008.- 1 avqust.- S. 2.
“"Ögey ana"nın İsmayılı "Fəryad"ın qəhrəmanı oldu” //Xalq.- 2011.- 16 aprel.
DarkSite (02.08.2016). "Самый кассовый Азербайджанский фильм" (rus). Darksite.az.İstifadə tarixi: 2016-08-03.
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 364.
قایناق
Şəmsəddin Abbasov
. "Sovet Azərbaycanının kinosu" //Kommunist.- 1958.- 29 avqust.
Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред.
С. И. Юткевич
; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред.
С. И. Юткевич
; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 16; 154.
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 94; 118; 125-129.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814.
او اولماسین بو اولسون (مشهدی عباد فیلمی)
او اولماسین، بو اولسون — 1956-جی ایلده حسین سیدزاده طرفیندن چکیلمیش فیلم.[۱][۲]
مضمون
فیلمده 1910-جو ایلده باکیدا جریان ائدن حادیثهلر گؤستریلیر. ایکی گنجین — سرور (عارف میرزه قولییئو) و گولنازین (تامارا گؤزلووا)[۳] بؤیوک و عولوی محبتیندن، محبتین پولا، جهالته و فئودال قالیقلارینا غالیب گلمهسیندن بحث اولونور. اساس قهرمانلارلا یاناشی فیلمده روستم بیگین بیر چوخ دوست-تانیشی: تاجیرلر، آلوئرچیلر، قوچولار، مورتجع، ساتقین ژورنالیستلر ده اؤز عکسینی تاپیر. لاکین یؤنتمن منفی قووّهلری بئله اینسانا سئودیرمگه نایل اولموشدور.
فیلم حاقیندا
- بستهکار اوزئییر حاجیبیگلی عئینیآدلی اوپراسی اساسیندا اکرانلاشدیریلمیشدیر.
- فیلمده موغنّی خان شوشینسکی قوناقلیق صحنهسینده " کورد-شاهناز " موغامینی ایفا ائدیر.
- یئنگه رولونو اوینایان آکتریسا منور کلنترلی قاپینین ده لیگیندن ایچری باخارکن غفلتاً سرور چیخیر و یئنگهنی یئره ییخیر. بو مقامدا یئره ییخیلان آکتریسا کیچیک بارماغینی سیندیرمیشدی. لاکین همین چکیلیشلر بیتندن سونرا چکیلیش قروپو آکتریسانین بارماغی نین سیندیغینی بیلمیشدیلر.
- فیلمده موغنی توکزبان ایسماعیلووا " سگاه " موغامی اوستونده اوخویور.
- فیلم آذربایجانین ایلک رنگلی بدیعی فیلمیدیر.
- اوپرانی ایلک دفعه 1918-جی ایلده واقرام پاپازیان ایله س.لاککا فیلمه چکمگه جهد ائدیر و خانژونکووون [۴]او زامان یئنی تأسیس اولونموش یالتا استودیوسوندا چکیلیشلره باشلانیر.[۵] لاکین بو ایلک فیلم اوغور قازانا بیلمه دیگی اوچون تئز ده سیرادان چیخیر.[۶]
- آسیا و آفریقا اؤلکهلرینین بین الخالق داشکند کینوفستیوالیندا گؤستریلن کینوکومدی او واخت یوکسک قیمت آلمیشدی. فیلمین خاریجی اکرانلارا چیخیشی دا اوغورلو اولدو. شوروی خاریجی اؤلکهلرله مدنی علاقهلر ایداره سینین صدری آ.داویدوف آذربایجان سینماتوقرافچیلاری ایتتیفاقینین بیر کاتیبی حسین سیدزاده یه گؤندردیگی مکتوبوندا یازیردی: " " او اولماسین، بو اولسون " فیلمی 40 اؤلکهیه، او جوملهدن ایران، عراق، یوقوسلاوی، ژاپون، اوتریش، آمریکا، سوئیس و مجاریستانا ساتیلیب " . داها سونرالار فیلم داها 10 اؤلکهیه ساتیلدی. بونونلا بئله، کینولنت باکی کینوتئاترلاریندا نوماییش ائتدیریلرکن، جومهوریت مطبوعاتیندا " مووفقیتسیز فیلم " باشلیقلی کسکین تنقیدی مقاله درج ائدیلمیشدی.[۷]چکیلیشلر ایلیاریم داوام ائدیب و آپاریجی آکتیورلارا او واختین پولو ایله هر چکیلیش گونو اوچون 60 مانات قونورار وئریبلر. او واختلار آذربایجانا قاسترول سفرینه گلمیش هیند سینماتوقرافچیلاری بیر نئچه آذربایجان فیلمینه باخدیقدان سونرا داها چوخ اوستونلوگو حسین سیدزاده نین فیلملرینه وئرمیشدیلر. حتّی هیند کینوسونون یارادیجیسی راج کاپور اونو هیندیستانا دعوت ائتمیشدی: " گئدک هیندیستانا، اورادا فیلم چکرسن، سنی میلیونچو ائدهرم " . " او اولماسین، بو اولسون " اکرانلارا چیخاندان سونرا کینوشوناسلار فیلمی تنقید ائتمیشلر: " هئچ بیر استتیک قانونا تابع اولمایان، معناسیز و ذؤوقسوز چکیلمیش صحنهلر، لوزومسوز ووروشما، قاچیشما، های-کویلر، عئیبجر اویونبازلیقلار، گاه ناتورالیستجهسینه، گاه دا غئیری-ایناندیریجی شیشیرتمه لر طرزینده وئریلمیش عجایب کادرلار... هر شئیدن اول ایسه فیلمده مشهدی عباد اوبرازی یوخدور. یؤنتمن ایشی نین پراکندهلیگی هر اوبرازدا، هر کادردا اؤزونو گؤستریر " .[۸] " " او اولماسین، بو اولسون " فیلمینده تاماشاچیلارین اعتیراضینا سبب اولان قوصور... کینوکومدیده اولمایان، سونرا علاوه ائدیلمیش پریمیتیو احوالاتلار — بازاردا قوچولارین داواسی، روستم بییگن ائوینده قوناقلارین قالماقالی، حامامدا وئریلن چیرکین ناتورالیست صحنهلر و س. کیمه لازیم ایدی؟ بو احوالاتلار فیلمده او قدر ایشیق، او قدر های-کویله وئریلمیشدیر کی، کومدینین اساسینی تشکیل ائدن ایجتیماعی موتیولر کؤلگه ده قالیر... فیلمده تاماشاچییا تقدیم ائدیلن مشدی عباد ایسه تامامیله باشقادیر... بونون تقصیری رولون یانلیش تراکتووکاسیندادیر. بلا بوراسیندادیر کی، یؤنتمن نئجه چالمیشسا، آکتیور دا ائله اوینامیشدیر " .[۹][۱۰]
- یؤنتمن حسین سیدزاده فیلمده باش رولا-مشهدی عباد رولونا آکتیور میرزاغا علییئوی چکهجکدی. لاکین چکیلیشلر یئنیجه باشلامیشدی کی، آکتیور دونیاسینی دییشدی. بوندان سونرا یؤنتمن یئنی مشهدی عبادی-علیاغا آغایئوی تاپمالی اولدو.
- 2016-جی ایلده مکزیکین پایتاختی مکزیکوسیتی شهرینده آذربایجان کینوسو گونلری چرچیوه سینده نوماییش ائتدیریلمیشدیر.[۱۱]
فیلمین هئیتی
فیلم اوزرینده ایشله ینلر
اثرین مؤلیفی: اوزئییر حاجی بیگلی (تیترلرده یوخدور)
سناریو مؤلیفی: ثابت رحمان
قورولوشچو یؤنتمن: حسین سیدزاده
قورولوشچو اوپراتور: علیستار آتاکیشییئو
گئییم رسامی: علیستار آتاکیشییئو
قورولوشچو رسام: جبرائیل عظیموو، نادیر زینالوف
بستهکار: اوزئییر حاجیبیگلی (تیترلرده یوخدور)
سس اوپراتورو: عزیز شیخوف
موسیقی رداکتورو: فکرت امیروف
یؤنتمن: شعاع شیخوف
اوپراتور: میرزه مصطفییئو
گریم رسامی: گئورگی پاریساشویلی
مونتاژ اوزره آسسیستنت: آ. فیلیمونووا
چالیر: اوزئییر حاجیبیگلی آدینا آذربایجان دؤولت سیمفونیک اورکستری
دیریژور: فکرت امیروف
فیلمین دیرکتورو: دانییل یئودایئو
اوپراتور آسسیستنتی: توفیق سلطانوف(تیترلرده یوخدور)
قوراشدیریلمیش صحنهلرین اوپراتورو: سئرگئی کلیوچئوسکی (تیترلرده یوخدور)
قوراشدیریلمیش صحنهلرین رسامی: میرزه رفعییئو (تیترلرده یوخدور)
یؤنتمن کؤمکچیسی: رامیز علییئو (تیترلرده یوخدور)
ماهنی ایفا ائدن: میرزه بابایئو (مشهدی عباد)، فیرنگیز احمدووا (گولناز) (تیترلرده یوخدور)
رقص قورولوشچوسو: علیبابا عبداللهیئو (تیترلرده یوخدور)
یؤنتمن آسسیستنتی : علیستار ملکوف
روللاردا
علیآغا آغایئو — مشهدی عباد
عاریف میرزقولییئو — سرور
تامارا گؤزلووا — گولناز
آغاصادق گرایبیلی — روستم بیگ
بارات شکینسکایا — صنم
اسماعیل افندییئو — حسنقولو بیگ
مصطفی مردانوف— حسن بیگ
اسماعیل عثمانلی — ریضا بیگ
محسن سنانی — قوچو عسگر
لطفعلی عبداللهیئو — بالا اوغلان
احمد احمدوف(احمد احمدوو-روملو کیمی) — هامبال
رضا افقانلی — جلیل محمدقولوزاده
آغاحسین جاوادوف— بیگ
عادل ایسگندروف— قوچو
صادق صالح باقروف— میرزه علی اکبر صابر
حسنآغا سالایئو — عظیم عظیمزاده
نصرت فتحاللهیئو
منور کلنترلی — یئنگه
لطفی محمدبیلی — سرورین دوستو
مخلص جنیزاده — سرورین دوستو
ف. علیزاده
فایق مصطفییئو — سرورین دوستو
افراسیاب محمدوف— سرورین دوستو
عثمان حاجیبیگوف
موللاغا ببیرلی — حامام صاحیبی مشهدی عضنفر
سونا حاجییئوا — چادرالی قادین
محمدصادق نورییئو — بازارداکی آدام
یوسیف یولدوز — بیگ
علیحیدر حسنزاده — بیگ
محمد صادقوف— بیگ
امینه دیلبازی — رقاصه
صادق حسینوف— قوچو
جبار علییئو — قوچو
سلیمان تاغیزاده — قوچو
رامیز مصطفییئو — حسین عربلینسکی (تیترلرده یوخدور)
خان شوشینسکی — موغنی (تیترلرده یوخدور)
کامل داداشوف— رقص ائدن کیسهچی (تیترلرده یوخدور)
بهرام منصوروف— تار چالان (تیترلرده یوخدور)
طلعت باکیخانوف— کامانچادا چالان (تیترلرده یوخدور)
توکزبان اسمائیلووا — موغنی (تیترلرده یوخدور)
اکبر فرضعلی یئو — ضیالی (تیترلرده یوخدور)
کبری ابیلووا — قارمون چالان (تیترلرده یوخدور)
فیلمی سسلندیرن[رئداکته | اساس رئداکت]
علی زئینالوف— سرور (عارف میرزه قولییئو)
لیلا بدیربیلی-گولناز (تامارا گؤزلووا)
سیتاتلار
مشهدی عباد: حئیوان اؤزونسن.
مشهدی عباد: جهنم اول، آخماغین بیری، آخماق. منه مئیمون دئدیگین بس دئییل، هله بیر ال ده وئریرسن.
مشهدی عباد: هئچ حنانین یئریدیر !؟
فیلمه باخ
اتک یازیلار
- ↑ 2011-ci ilin yubilyar filmləri". Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi. Dövlət Film Fondu. Kino-Bülleten. IV buraxılış. Bakı: Apostroff, 2011.
- ↑ “"O olmasın, bu olsun" operettasının 100, eyniadlı filmin isə 55 illiyinə həsr olunmuş konfrans keçirilib” //Paritet.- 2011.- 23-25 aprel
- ↑ Gözəlova, T. “Məşədi İbad”dakı maraqlı yerlərin çoxu kəsildi: [“O olmasın, bu olsun” filmində Gülnaz rolunu canlandıran Tamara Gözəlova ilə söhbət] //Azadlıq.- 2011.- 1 fevral.- S.13.
- ↑ А.А. Ханжонков. Первые годы русской кинопромышленности. Изд. "Искусство", 1937.- стр. 216.
- ↑ M.Qurbanov, Ə.Qulubəyov "Kino sovetskoqo Azerbaydjana" Bakı, Azdövlətnəşr, 1969, səh 4
- ↑ Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası. Memarlıq və İncəsənət İnstitutu. Nazim Sadıxov. Azərbaycan bədii kinosu (1920-1935-ci illər). Bakı: Elm, 1970.
- ↑ "Kommunist" qəzeti, 9 dekabr 1956-cı il
- ↑ "Kommunist", 09.12 1956
- ↑ "Ədəbiyyat və İncəsənət", 09.12.1956.
- ↑ "O olmasın, bu olsun: böyük aktyorların benefisi", Ekspress qəzeti, 13.03.2003, Ulduzə Qaraqızı.
- ↑ 525.az (21.05.2016). "Meksikada Azərbaycan Kinosu günləri" (azərb.). 525.az. İstifadə tarixi:2016-05-24.
قایناقلار
- Журнал "Советский экран", 1957, № 19, стр. 5.
- Şəmsəddin Abbasov. “Sovet Azərbaycanının kinosu” //Kommunist.- 1958.- 29 avqust.
- Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред.С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
- Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 383.
- Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 106; 118; 122-124; 144.
- Həsənova, T. “Üzeyir Hacıbəyov və Azərbaycan kinosu”. //Kino.- 2006.- 29 sentyabr.- səh. 7.
- Azərbaycan Milli Ensiklopediyası: Azərbaycan. Ramiz Məmmədov. Kino. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Elmi Mərkəzi, 2007.- səh. 814.
- "Bəs mənim bir abasım hara getdi?" //Odlar yurdu.- London, 2008, dekabr.- № 002.- səh. 15.
- Kənan, A. “"O olmasın, bu olsun" filmi haqqında” //Kaspi.- 2011.- 25-27 iyun.- səh. 21.
"آرشین مال آلان" فیلمی (1945)
"آرشین مال آلان" فیلمی (1945) (باخ)
" آرشین مال آلان " — تام متراژلی بدیعی فیلمی یؤنتمنلر رضا تهماسیب و نیکولای لششنکو طرفیندن 1945-جی ایلده اکرانلاشدیریلمیشدیر. [1]فیلم باکی کینو استودیوسوندا ایستحصال ائدیلمیشدیر. فیلمده اساس روللاری رشید بهبودوو، لیلا بدیربیلی، علی اکبر حسینزاده، اسماعیل افندییئو، منور کلنترلی، لطفعلی عبداللهیئو، فاطما مهرعلییئوا و رحیله مصطفییئوا ایفا ائدیرلر. بو فیلم آذربایجان جومهوریتینین ناظیرلر کابینهسینین 7 مه 2019-جو ایل تاریخلی، 211 نؤمره لی قراری ایله آذربایجان جومهوریتینده دؤولت واریداتی اعلان ائدیلن فیلملرین سییاهیسینا داخیل ائدیلمیشدیر[2].
ایچریگی
باکی، 20. عصرین اوّلی. گنج تاجیر عسگر(رشید بهبودوو) ائولنمک فیکرینه دوشور. لاکین دؤورون قایدالاریندان فرقلی اولاراق او، قیزی تویدان اؤنجه گؤروب سونرا ائولنمک ایستهییر. بس نه ائتمهلی؟ بو مسلهنین حلّینده دوستو سلیمان(اسماعیل افندییئو) اونون کؤمگینه گلیر...[3]
فیلم حاقیندا
- فیلم کینو استودیوسونون 1941-جی ایل پلانینا سالینسا دا، بؤیوک وطن ساواشینین باشلانماسی ایله چکیلیشی تاخیره سالینیر.[4]
- موسیقیلی فیلم آذربایجان بستهکاری اوزئییر حاجیبیگووون عئینی آدلی اوپراسی اساسیندا اکرانلاشدیریلمیشدیر.[3]
- تکجه 1945-جی ایلده بو فیلمه (اکرانا بوراخیلدیقدان سونرا) 16،27 میلیون تاماشاچی باخمیشدیر. 8-جی یئری توتماقلا پروکات لیدری اولموشدور. ( " دوْماشنایا سینماتیکا " بدیعی فیلملری نین کاتالوقو. موسکو، 1966).[3]
- روسیه کینوسونون 100 ایللیگی موناسیبتیله آپاریلان سوسیولوژی تدقیقاتلار نتیجهسینده شوروی کینوسونون اینکیشافینا اهمیتلی تاثیر گؤسترمیش شوروی فیلملرینین و شوروی اکرانیندا اوزون ایللر نوماییش ائتدیریلمیش خاریجی اؤلکه فیلم لری نین آراسیندان " 100 سئویملی فیلم " سئچیلمیشدیر. همین فیلم لر اوچ حیصه یه-قیزیل، گوموش و بورونج سیاهیلارا آیریلمیشدیر. 1945-جی ایلده ایستحصال اولونموش " آرشین مال آلان " کینوکومدیسی مشهور کینو موتخصیصلری نین یئکدیل رأیی ایله " قیزیل سیاهی "یا داخیل ائدیلمیشدیر.[5][3]
- فیلم شوروی دؤورونده 136 اؤلکه ده نوماییش ائتدیریلمیش[6]، 86 دیله ترجومه ائدیلمیشدیر.
- مدنیت و توریزم ناظیرلیگی بین الخالق بانکین مالیه دستگیله " آرشین مال آلان " فیلمی نین موسکو فیلم فوندونداکی نوسخهسی نین اؤلکهمیزه گتیریلهرک، آذربایجان دیلینده یئنیدن برپا اولونماسینی تشکیل ائدیب. 16 مای 2006-جی ایلده فیلم 60 ایللیگینده ایلک دفعه نوماییش ائتدیریلیب.
- فیلم 2013-جو ایلده حیدر علییئو فوندونون تشبوثو، آتا هولدینگین دستگی و " Peachline " شیرکتی نین تشکیلاتچیلیغی ایله برپا اولونوب و رنگلهنیب.
- برپا ائدیلمیش و رنگلنمیش " آرشین مال آلان " فیلمی 19 سپتامبر 2015-جی ایلده هالیوود نوماییش اولونوب. فیلمین نوماییشی اوزئییر حاجی بیگلینین آنادان اولماسینین 130، رشید بهبودووون 100، " آرشین مال آلان " فیلمینین ایسه 70 ایللیگینه حصر اولونوب. فیلمی 650 نفره یاخین تاماشاچی ایزلهییب. آذربایجانین لوس آنجلسده کی باش کونسوللوغونون تشکیلاتچیلیغی ایله " آرشین مال آلان " فیلمی هالیوودون مشهور " “Ricardo Montalban " کینوتئاتریندا نوماییش اولونوب.[7]
- 2018-جی ایلین مارسیندا فیلم " خاریجی اؤلکهلرین فیلملری " هفتهسی چرچیوهسینده پاریسین " بالزاک " (Le Balzac) کینوتئاتریندا نوماییش اولونوب.[8]
موکافات
1946-جی ایلده بستهکار اوزئییر حاجیبیگوو (اؤلوموندن سونرا)، یؤنتمن رضا تهماسیبه، آکتریسا لیلا بدیربیلییه، آکتریسا منور کلنترلییه، آکتیور رشید بهبودووا، آکتیور لطفعلی عبداللهیئوه و آکتیور علی اکبر حسینزاده یه شووری دؤولت موکافاتی وئریلمیشدیر.[3]
فیلمین اوزرینده ایشلهینلر
- اثرین مؤلیفی: اوزئییر حاجیبیگوو
- سناریو مؤلیفی: ثابت رحمان
- یؤنتمن: رضا تهماسیب، نیکولای لششنکو
- اوپراتور: علیستار آتاکیشییئو، مختار داداشوو
- رسام: یوری اشوِتس
- بستهکار: اوزئییر حاجیبیگوو
روللاردا
- رشید بهبودوو — عسگر
- لیلا بدیربیلی (لیلا جاوانشیرووا کیمی) — گولچؤهره
- علی اکبر حسینزاده — سولطان بیگ
- اسماعیل افندییئو — سلیمان
- منور کلنترلی — جاهان خالا
- لطفعلی عبداللهیئو — ولی
- فاطما مهرعلییئوا — تئللی
- رحیله مصطفییئوا — آسیا
- میرزآغا علی یئو — مشدی عباد
فیلمه باخ
اتک یازیلار
- “Arşın mal alan” Ukrayna telekanalında nümayiş etdirilib: Tamaşaçılar filmə “beş ulduz” qiyməti veriblər: [Rza Təhmasib və Nikolay Leşşenkonun quruluşunda hazırlanan eyniadlı film haqqında] //Mədəniyyət.- 2015.- 21 avqust.- S.12.
- ↑ """Əsərlərin dövlət varidatı elan edilməsi Qaydaları"nın və "Əsərləri dövlət varidatı elan edilən müəlliflərin və dövlət varidatı elan edilən filmlərin Siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 7 may 2019-cu il tarixli, 211 nömrəli Qərarı" (azərb.). cabmin.gov.az. 2019-05-11. İstifadə tarixi: 2019-05-13.
- Aydın Kazımzadə. Azərbaycan kinosu - 1 (filmlərin izahlı kataloqu (1898-2002)). Bakı: 2003, səh. 37-38
- Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi. C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm" kinostudiyası. Aydın Kazımzadə. Bizim "Azərbaycanfilm". 1923-2003-cü illər. Bakı: Mütərcim, 2004.- səh. 71.
- Жур. "Огонек" № 2, январь, 1996 г.
- Азербайджанский кинематограф расправляет крылья
- “Arşın Mal Alan” filmi Hollivudda nümayiş olunub
- AzərTAc (15.03.2018). ""Arşın mal alan" filmi fransalı tamaşaçılar tərəfindən maraqla qarşılanıb" (azərb.). Youtube.com. İstifadə tarixi: 2018-03-15.
آذربایجان معاریفچیلیک فلسفهسینده آذربایجانچیلیق ایدئیاسی مسلهلری
آذربایجان معاریفچیلیک فلسفهسینده آذربایجانچیلیق ایدئیاسی مسلهلری
واحد عُمروو
فلسفه اوزره فلسفه دوکتورو
اون دوققوزونجو عصرین بیرینجی یاریسیندا عباسقولوآغا باکیخانوولا یاناشی اسماعیل بیگ قوتقاشانلی، میرزا شفیع واضح، قاسم بیگ ذاکر، خورشید بانو ناتوان کیمی معاریفچیلرده آذربایجانچیلیق ایدئیالارینا دایر اثرلریله دیقتی جلب ائتمیشدیر.
آکادمیک فیضاله قاسمزاده اون دوققوزونجو عصر آذربایجان ایجتیماعی فیکرینده معاریفچیلیگین اوچ اینکیشاف مرحلهسی کئچیردیگینی، بیرینجی مرحلهنین آذربایجانین پارچالانما دؤورونون سون ایللرینی و 30-40-جی ایللری احاطه ائتدیگینی، ع.باکیخانوو، ا.قوتقاشینلی، میرزه شفیع واضح کیمی آز-چوخ رئالیزمه مئیل گؤسترن یازیچیلارین سیماسیندا مئیدانا چیخدیغینی قئید ائتدیردی. تأسوف کی، بیر چوخ تدقیقاتچیلار رئالیزم یارادیجیلیق مِتودو و معاریفچیلیک فلسفهسی آراسینداکی باغلیلیغی آچیب گؤسترمهمیشدیر. او، بو مرحلهده آذربایجان معاریفچیلیگینین هله چوخ ضعیف، ایبتیدایی و روشئیم(جنین) حالیندا اولدوغونو، میلّی شوعورلا باغلی بعضی خوصوصیتلری ایله (خالقا، وطنه محبت، آزادلیق ایدئیالارینین ترنّومو، معاریفی یایماق و س.) آنجاق جوزئی بیر نیسبتده روس معاریفچیلرینه یاخینلاشا بیلدیگینی گؤسترمیشدیر. او، ایکینجی مرحلهنین 50-60-جی ایللری احاطه ائتدیگینی و بو زامان آذربایجان معاریفچیلیگینین م.ف.آخوندزادهنین سیماسیندا کمالا چاتدیغینی، اوچونجو و سون دؤورون 70-90-جی ایللره تصادوف ائتدیگینی، بو دؤورده معاریفچیلیگین م.ف.آخوندزادهنین واریثلری حسن بیگ زردابی، نجف بیگ وزیرووون سیماسیندا اینکیشاف ائتدیگینی و عصرین سونوندا باکیدا کاپیتالیزمین اینکیشافی ایله علاقهدار اولاراق، اؤز قاباقجیل مؤوقئعیینی ایتیرمگه باشلادیغینی قئید ائتمیشدیر.
لاکین بو تدقیقاتچیلار کاپیتالیزمین اینکیشافی ایله معاریفچیلیگین مؤوقعلرینین ایتیریلمهسینین علاقهسینی گؤسترهبیلمهمیشلر. ف.قاسمزاده آذربایجان معاریفچیلیگینین ایلک تشکّول دؤوروندن دانیشارکن، معاریفچیلرین عوموم میلّی دَیرلری ترنّوم ائتمهلرینی " کندلی صینفینین منافعیینه خیدمت ائتمک " کیمی تقدیم ائدیر: " دوغرودور، معاریفچیلیگین تشکّولو دؤورونده، ایلک آذربایجان معاریفچیلری، خوصوصاً، باکیخانوو - چار موطلقیتی علئیهینه آچیق و موستقیل موباریزه آپارمادیقلاری کیمی، کندلی حوقوقونو بیلاواسیطه آچیق مودافیعه ائتمهمیشلر. اونلارین اثرلرینده فئودال ایستیثماری شراییطینده یاشانیر. آذربایجان کندلیلری -آغیر وضعیتینین، کندلی موباریزهسینین تصویرینه راست گلمیریک. لاکین بوندان ایلک معاریفچیلرین گویا چار موطلقیتینه موثبت بیر موناسیبت بسلهمهلری و کندلی حوقوقونون مودافیعهسینه لاقئید قالدیقلاری نتیجهسینی چیخارماق دوزگون اولماز. ایلک معاریفچیلر وطنپرورلیک، خلقیلیک، آزادلیق ایدئیالارینی ترنّوم ائتمک، عاوام کوتلهلرین معاریفلندیریلمهسی مسلهسینی اورتایا آتماقلا، محض کندلی صینفینین منافعیینه خیدمت ائدیردیلر و تحکیمچیلیک قورولوشونا ضید بیر جبههده دوروردولار " .
آذربایجان تدقیقاتچیسی زوْیا علییئوا اؤزونون " آذربایجان و فرانسیز معاریفچیلیگی - قارشیلیقلی علاقهلر " اثرینده اون دوققوزنجو عصرین بیرینجی یاریسیندا آذربایجانین اینتِللِکتوُال مدنی موحیطی فورمالاشدیران عامیللردن بحث ائتمیشدیر: " اینتلکتوال-مدنی موحیطین فورمالاشماسیندا دونیوی، آذربایجان و روسدیللی مکتبلر، پتربورق و موسکوداکی عالی مکتبلر اساس رول اویناییردی. روس، غربی اوروپا علمی موختلیف یوللارلا آذربایجانا داخیل اولور، بورادا نینکی یئنی اینتِللِکتوُال موحیط یارادیر، نتیجه ده، یئنی تیپلی ضیالیلار، معاریف و مدنیت خادیملری یارانیر، عئینی زاماندا، کؤهنه ضیالیلارین بیر چوخونون معنوی عالمینده ده موعین یئنیلشمه پروسهسی گئدیردی " .
اون دوققوزنجو عصرین اینتِللِکتوُال-مدنی موحیطینین ان اوغورلو جهتلریندن بیری آذربایجان دیلینده ادبیاتین یارادیلماسی ایدی. آذربایجانلیلارین یاشادیغی اؤلکه گاه ایران، گاه تورکیه، سونرا ایسه روسیهنین حاکیمیتی آلتیندا اولموشدور. ایران حؤکمرانلیغی زامانی یازی ایشلری فارس دیلینده، تورکیه حاکیم اولدوقدا، آذربایجان تورکجهسیندن آز فرقلنن تورکیهتورکجهسینده آپاریلمیشدیر. نتیجهده، آذربایجانلیلار ادبیاتدان محروم اولموشلار. م.آغامیروو یازیر: " اگر تاتار (آذربایجان تورکجهسی) دیلینده بعضی اثرلر وارسا دا، اونلار یا باشقا دیللردن ترجومه ائدیلمیش، یا دا فارس، تورک و عرب سؤزلری ایله دولو آنلاشیلماز بیر دیلده یازیلمیشدیر. بئلهلیکله ده، بو اثرلر، داها دوغروسو، بو ترجومهلر اساسیندا تاتار دیلینین روحونو آنلاماق، اینجهلیکلرینی باشا دوشمک مومکون دئییلدیر " .
قوزئی آذربایجاندا فورمالاشان اینتِللِکتوُال-مدنی موحیط یئنی تیپلی ضیالیلار، معاریف و مدنیت خادیملرینین، یارادیجی ضیالیلارین مئیدانا گلمهسی قوزئیی گونئیدن فرقلندیرن اساس عامیللردن حساب ائدیلیر. شرق تفکّورو، شرق مدنیتی تاثیرینین اوستونلوک تشکیل ائتدیگی گونئی آذربایجان ادبیات و مدنیتینه نیسبتاً قوزئیده فورمالاشان اینتِللِکتوُال-مدنی موحیط شرق و غربین سنتِزی، میلّی-دینی کاراکتر داشییان تورک-ایسلام مدنیتی و عومومبشری، روس-اوروپا مدنیتی میلّی رئالیست ادبیات و اینجهصنعت اوغروندا موباریزه آپاریردی. بو مدنیت آذربایجانلیلارین تماسدا و سیخ علاقهده اولدوقلاری قافقاز خالقلارینین عئینی دیله، اتنیک کؤکه، معنوی دَیرلره منسوب اولدوقلاری تورکدیللی موسلمان خالقلارینین، عئینی بیر یاخین بؤلگه کیمی آوراسیا خالقلارینین مدنیتیله قوووشموش، تکراراولونماز، اؤزونهمخصوص جهتلریله سئچیلن مدنیت اولوب، شرق-غرب سیویلیزاسیالارینین، دونیاداکی چوخسایلی و آزسایلی میلتلر و اتنیک قروپلارین دینلری و ایدئولوژیلرینین قوووشوغوندا مئیدانا گلمیشدیر.
قوزئی آذربایجاندا یارانمیش یئنی اینتِللِکتوُال-مدنی موحیط جمعیتده اوروپا-غرب مدنیتینین داشیییجیسی اولماقلا برابر، هم ده دییشیکلیکلرین، یئنیلشمهنین آپاریجی قووّهسی کیمی چیخیش ائدیردی. بو یئنی موحیطده یئنی ایدئیالار مئیدانا گلیر، اینکیشاف ائدیر، جمعیته موختلیف جهتدن تاثیر گؤستریردی.
ایجتیماعی،سیاسی، ادبی-بدیعی ایدئیالار و اوبرازلار ایجتیماعی حیاتین، جمعیتین بو و یا دیگر طرفلرینین موعین درک اولونماسی فورمالاریندان اولوب، تاریخین بوتون دؤورلرینده جمعیتین ضروری اینکیشاف مئییللرینی، آرزو و طلباتلارینی، سوسیال-تاریخی گئرچکلیگی اؤزونهمخصوس شکیلده عکس ائتدیریر.
ایدئیالار، خوصوصیله، جمعیتده کی دییشیکلیکلرین و یئنیلیکلرین ایفادهسی، میلتین معنوی ترقّیسینه خیدمت ائدن ایدئیالارین مجموعسو اولان میلّی ایدئیالار بیرینجی نؤوبهده اؤز عکسینی تاپدی.
فلسفه اوزره فلسفه دوکتورو فایق علی اکبرلی اون دوققوزونجو عصرین بیرینجی یاریسینداکی معاریفچیلرین میلّی ایدئولوژی تاثیریندن بحث ائتمک گؤستریر کی، اون دوققوزونجو عصرین بیرینجی یاریسیندا ع.آ.باکیخانوو و میرزه کاظم بیگین گؤردوگو ایشلر سویهسینده اولماسا دا، اسماعیل بیگ قوتقاشینلی، میرزه شفیع واضح، قاسم بیگ ذاکر و ب. دا میلّی اؤزونودرک پروسهسینه موعین تؤهفهلر وئرمیشلر. مثلا، اسماعیل بیگ قوتقاشینلینین بو دؤورده گؤردوگو ان موهوم میلّی عمللردن بیری، 1835-جی ایلده فرانسه دیلینده قلمه آلاراق ورشودا نشر ائتدیردیگی " رشید بیگ و سعادت خانیم " اثریدیر. بو اثر مضمونونا گؤره، اؤزوندن اوّلکی ادبیاتلاردان خئیلی درجهده فرقلنمیش، میلتین گئرچک، رئال حیاتینی عکس ائتدیرمیشدیر. اون دوققوزونجو عصرین بیرینجی یاریسیندا گلهجک نسلین طالعیینده موعین ایز بوراخمیش، موعاصیری اولدوغو جمعیتین پروبلملرینه رئاللیقدان باخان معاریفچی فیلوسوفوموز م.ش.واضحین ایسه ان چوخ دیقّت یئتیردیگی مسله جمعیتین دینه موناسیبتیدیر. واضح حساب ائدیر کی، دین عالیملری ایسلاملا باغلی اصیل حقیقتی همیشه میلّتدن گیزلهدیبلر.
روحانیلرین آنلاشیلمایان دوعالاری و موعیظهلرینین خالقین عذابینی داها دا آرتیردیغینی گؤرن واضح دینی تبلیغ ائدن شاعیرلره ده قولاق آسماغین معناسیز اولدوغونو آچیق شکیلده بیلدیرهرک یازیر: " نغمهسیندن مسجید هاواسی گلن شاعیرلرین، باشلاری بوشدور یقین، عاغیللاری دئییل درین " . واضح آشکار شکیلده خالقا بو گون روحانیلره، موجتهیدلره دئییل، وطنپرور، میلّتسئور اینسانلارا احتییاجین اولدوغونو بیلدیریر. گؤرونور، بو سببدن، گنجه مسجیدلرینین بیرینده م.ف.آخوندزادهیه دینی علملری اؤیرهدرکن، میرزه شفیع اونو روحانی اولماق فیکریندن داشیندیرمیشدیر. قاسم بیگ ذاکرین ایسه داها چوخ آذربایجان تورکجهسینده شعیرلر یازماسی، تورک دیلینین صافلیغینین قورونماسیندا و جمعیتده کی نؤقصانلاری، گئریلیگی تنقید ائتمهسینده و س. مسلهلره موناسیبتده موعین رول اوینامیشدیر. ذاکرین فیکرینجه، آرتیق اونون دؤورونده هئچ کس موللایا، قاضییه اینانمیر، چونکی خالقی خاراب ائدن روحانیلرین، قاضیلرین اؤزودور: " هارادان گلدی، بونلار، ائیلهدیلر خلقی خراب، بیری دئر موجتهیدم، بیری موسلمان قاضی " ف.ب.کؤچرلییه گؤره، ساده تورک دیلینده یازان و میلّی شاعیر اولان ذاکرین آخوندزادهیه موهوم تاثیری اولموشدور. حتّی آخوندزاده بیر نئچه کومدیسینی ذاکرین نقلیندن سونرا یازمیشدیر: " ذاکر خالقینین دیلینی و دولاناجاغینی چوخ یاخشی بیلدیگی اوچون میرزه فتحعلییه یازدیغی نامهلرده اؤزونون حقیقی میلّی بیر شاعیر اولدوغونو گؤسترمیشدیر " .
بئلهلیکله، ا.قوتقاشینلی، م.ش.واضح و ق.ذاکر ایسه اؤز یارادیجیلیقلاریندا هم دؤورلرینین پروبلئملرینه گئرچک کونتکستدن یاناشمالاری و دینی خورافاتی داها جسارتله تنقید ائتمهلری (م.ش.واضح)، هم موعین قدر ده اولسا، تمیز آذربایجان تورکجهسینده یازمالاری (ق.ذاکر)، هم ده غرب مدنیتینین موثبت جهتلرینی تبلیغ ائتمکله (ا.قوتقاشینلی) فرقلهنیبلر. بو خوصوصیتلر او دؤور اوچون یئنیلیک ایدی. بو موتفکّیرلر کئچمیشین گئریده قالمیش عادت-عنعنهلریندن تامامیله قورتولا بیلمسهلر ده، آنجاق اونلارا تامامیله باغلی اولاراق دا قالمامیشدیلار. اونلار تمثیل اولوندوقلاری مدنیتی اینکار ائتمسهلر ده، همین مدنیتین بیر یئرده دایانیب قالماسی ایله ده راضیلاشا بیلمیردیلر. بو مقصدله همین موتفکّیرلر اؤز یارادیجیلیقلاریندا بیرباشا اولماسا دا، یئری گلنده آرتیق یئنی دؤورون طلبلرینه جاواب وئرمهین دینی و میلّی عادت-عنعنهلری تنقید ائدیر، اونلارا یئنی رنگ قاتماغا چالیشیردیلار. بوتون بونلار ایسه میلّی اؤزونودرک پروسهسینه تاثیر گؤستریر، میلتین قارشیسیندا یئنی بیر صحیفه آچیردی.
فلسفه علملری دوکتورو رافایل احمدوو اون دوققوزونجو عصرین بیرینجی یاریسینداکی معاریفچیلرین ایدئیا تاثیریندن بحث ائدهرک، گؤستریر کی، میرزه شفیع بدیعی یارادیجیلیقلا یاناشی، 1846-50-جی ایللرده گنجه ده قزا مکتبینده یئرلی شاگیردلره آذربایجان-تورک دیلیندن درس دئییر، 1850-جی ایلده یئنیدن تیفلیس گیمنازیاسینا آنا دیلی موعلیمی تعیین ائدیلیر. تیفلیسده میرزه شفیع فارسشوناس ای.قریقوریئوله بیرگه " کیتابی-تورکی " مونتخباتینی، xrestomatiya. Azerbaydjanskoye nareçe" (تیفلیس، 1852) درسلیگینی حاضیرلاییرلار. موکمّل درسلیک اولان بو کیتاب میرزه شفیعین وفاتیندان (16 ژانویه 1852-جی ایل) سونرا 1855-جی ایلده قیسماً، 1856-جی ایلده ایسه تام شکیلده هم مؤلیفی اولان ای.قریقوریئو طرفیندن نشر ائدیلمیشدیر. بیزجه، زنگین یارادیجیلیغا مالیک شاگیردی ف.بودِنشتِدتین یازدیغی کیمی، " آدی بوتون اوروپادا ایفتیخارلا چکیلن گنجهلی سؤز اوستادی میرزه شفیعین " آذربایجان معاریفچیلیگینده کی ان بؤیوک خیدمتی میرزه فتحعلی آخوندزاده کیمی هر بیر میلتین ایفتیخاری ساییلا بیلهجک شخصیتی آذربایجانا و بوتؤولوکده، شرقه بخش ائتمهسیدیر. فایق علی اکبرلی آذربایجانچیلیق ایدئولوژیسینده واریثلیک پروبلمینه توخوناراق، یازیر کی، اون دوققوزونجو عصرده میلّی-معنوی واریثلیک فاکتورو بیرینجی و موهوم یئر توتور. خوصوصیله،ع.آ.باکیخانوو قافقاز-آذربایجان تورکلرینین تاریخینه عایید آیریجا بیر اثر یازماقلا، قافقازدا قدیم بیر میلتین یاشادیغینی اورتایا قویموش اولدو کی، بو دا یئنی نسله بؤیوک تاثیر گؤستردی. عئینی زاماندا، ع.باکیخانوو، م.ش.واضح، ا.ب.قوتقاشینلی، ق.ب.ذاکرده روشئیم حالیندا اولان میلّی روح م.ف.آخوندزادهلر، ح.ب.زردابیلر، س.ع.شیروانیلر و باشقالارینی یئتیشدیردی. بیر سؤزله، یئنی نسیلده میلّی خوصوصیتلرین نیسبتاً قاباریق شکیلده اورتایا چیخماسیندا میلّی-معنوی واریثیلیک عامیلی، عئینی زاماندا، میلّی-معنوی دَیرلره ایدئولوژی موناسیبت موهوم اهمیت کسب ائتدی. بئله کی، م.ف.آخوندزاده، ح.ب.زردابی و ب. آرتیق میلّت، دین، وطن و بو کیمی آنلاییشلارا فلسفی،سیاسی و ایدئولوژی یؤندن باخماغا باشلادیلار. اگر ع.آ.باکیخانوو میلتین کئچمیشینی، اساسن، تاریخی مؤوقئعدن ایشیقلاندیریردیسا، م.ف.آخوندزاده، ح.ب.زردابی و ب. فلسفی،سیاسی، ایدئولوژی شرحلر وئرمگه باشلادیلار. بو دا، ایستر-ایستهمز میلّی ایدئولوژیمیزین تظاهورلرینین مئیدانا چیخماسینا سبب اولدو.
کؤچورن: عباس ائلچین
Canakkale Sehitlerine
En kesîf orduların yükleniyor dördü beşi,
-Tepeden yol bularak geçmek için Marmara'ya-
Kaç donanmayla sarılmış ufacık bir karaya.
Ne hayâsızca tehaşşüd ki ufuklar kapalı!
Nerde -gösterdiği vahşetle- "bu: bir Avrupalı! "
Dedirir -yırtıcı, his yoksulu, sırtlan kümesi,
Varsa gelmiş, açılıp mahbesi, yâhud kafesi!
Eski Dünyâ, Yeni Dünyâ, bütün akvâm-ı beşer,
Kaynıyor kum gibi, tûfan gibi, mahşer mahşer. (1)
Yedi iklîmi cihânın duruyor karşına da, (2)
Ostralya'yla berâber bakıyorsun: Kanada!
Çehreler başka, lisanlar, deriler rengârenk;
Sâde bir hâdise var ortada: Vahşetler denk.
Kimi Hindû, kimi yamyam, kimi bilmem ne belâ...
Hani, tâ'ûna da züldür bu rezîl istîlâ!
Ah o yirminci asır yok mu, o mahlûk-i asîl,
Ne kadar gözdesi mevcûd ise, hakkıyle sefîl,
Kustu Mehmedciğin aylarca durup karşısına;
Döktü karnındaki esrârı hayâsızcasına.
Maske yırtılmasa hâlâ bize âfetti o yüz...
Medeniyyet denilen kahbe, hakikat, yüzsüz.
Sonra mel'undaki tahrîbe müvekkel esbâb,
Öyle müdhiş ki: Eder her biri bir mülkü harâb.
Öteden sâikalar parçalıyor âfâkı;
Beriden zelzeleler kaldırıyor a'mâkı;
Bomba şimşekleri beyninden inip her siperin;
Sönüyor göğsünün üstünde o arslan neferin.
Yerin altında cehennem gibi binlerce lağam,
Atılan her lağamın yaktığı: Yüzlerce adam.
Ölüm indirmede gökler, ölü püskürmede yer;
O ne müdhiş tipidir: Savrulur enkaaz-ı beşer...
Kafa, göz, gövde, bacak, kol, çene, parmak, el, ayak,
Boşanır sırtlara, vâdîlere, sağnak sağnak.
Saçıyor zırha bürünmüş de o nâmerd eller,
Yıldırım yaylımı tûfanlar, alevden seller.
Veriyor yangını, durmuş da açık sînelere,
Sürü hâlinde gezerken sayısız tayyâre.
Top tüfekten daha sık, gülle yağan mermîler...
Kahraman orduyu seyret ki bu tehdîde güler!
Ne çelik tabyalar ister, ne siner hasmından;
Alınır kal'â mı göğsündeki kat kat îman?
Hangi kuvvet onu, hâşâ, edecek kahrına râm?
Çünkü te'sis-i İlâhî o metîn istihkâm.
Sarılır, indirilir mevki'-i müstahkemler,
Beşerin azmini tevkîf edemez sun'-i beşer;
Bu göğüslerse Hudâ'nın ebedî serhaddi;
"O benim sun'-i bedî'im, onu çiğnetme" dedi.
Âsım'ın nesli...diyordum ya...nesilmiş gerçek:
İşte çiğnetmedi nâmûsunu, çiğnetmeyecek.
Şühedâ gövdesi, bir baksana, dağlar, taşlar...
O, rükû olmasa, dünyâda eğilmez başlar,
Yaralanmış tertemiz alnından, uzanmış yatıyor, (3)
Bir hilâl uğruna, yâ Rab, ne güneşler batıyor!
Ey, bu topraklar için toprağa düşmüş asker!
Gökten ecdâd inerek öpse o pâk alnı değer.
Ne büyüksün ki kanın kurtarıyor Tevhîd'i...
Bedr'in arslanları ancak, bu kadar şanlı idi.
Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın?
"Gömelim gel seni târîhe" desem, sığmazsın.
Herc ü merc ettiğin edvâra da yetmez o kitâb...
Seni ancak ebediyyetler eder istîâb.
"Bu, taşındır" diyerek Kâ'be'yi diksem başına;
Rûhumun vahyini duysam da geçirsem taşına;
Sonra gök kubbeyi alsam da, ridâ namıyle,
Kanayan lâhdine çeksem bütün ecrâmıyle;
Mor bulutlarla açık türbene çatsam da tavan, (4)
Yedi kandilli Süreyyâ'yı uzatsam oradan;
Sen bu âvîzenin altında, bürünmüş kanına,
Uzanırken, gece mehtâbı getirsem yanına,
Türbedârın gibi tâ fecre kadar bekletsem;
Gündüzün fecr ile âvîzeni lebriz etsem;
Tüllenen mağribi, akşamları sarsam yarana...
Yine bir şey yapabildim diyemem hâtırana.
Sen ki, son ehl-i salîbin kırarak savletini,
Şarkın en sevgili sultânı Salâhaddîn'i,
Kılıç Arslan gibi iclâline ettin hayran...
Sen ki, İslâm'ı kuşatmış, boğuyorken hüsran,
O demir çenberi göğsünde kırıp parçaladın;
Sen ki, rûhunla beraber gezer ecrâmı adın;
Sen ki, a'sâra gömülsen taşacaksın...Heyhât,
Sana gelmez bu ufuklar, seni almaz bu cihât...
Ey şehîd oğlu şehîd, isteme benden makber,
Sana âgûşunu açmış duruyor Peygamber.
(1) İlk baskılarda:...kum gibi, mahşer mi, hakîkat mahşer.
(2) İlk baskılarda:...duruyor karşında,
(3) İlk baskıda: Vurulup tertemiz alnından, uzanmış yatıyor,
(4) İlk baskılarda: Ebr-i nîsânı açık...
Mehmet Akif Ersoy