‎‏‎ ...

مد قاجار

شبنم نبیوا

تغییرات و نوآوری‌های مختلفی در فرهنگ پوشش در دوره قاجار رخ داد. گسترش روابط با اروپای غربی، سفرهای شاهان قاجار به فرانسه و سایر کشورهای اروپایی و ورود مسافران، بازرگانان و تجار اروپایی به ایران، تأثیر زیادی در شکل‌گیری پوشش قاجار داشت.

لباس این دوره را می‌توان به طور مشروط به دو مرحله اصلی تقسیم کرد. در مرحله اول، تا اواسط قرن نوزدهم، سنت‌های کلاسیک لباس شرقی غالب بود. نفوذ اروپای غربی هنوز چندان قوی نبود. مرحله دوم از اواسط قرن نوزدهم تا پایان دوره، یعنی تا آغاز قرن بیستم، ادامه داشت. در این مرحله، تأثیر اروپای غربی بر فرهنگ لباس به وضوح قابل توجه بود.  

روند غربی شدن هم از نظر ایدئولوژیک و هم از نظر فرهنگ پوشش آشکار بود. محو تدریجی تزئینات و ظهور اشکال مدرن‌تر پوشش از ویژگی‌های مهم این دوره بود.

با نگاهی به مراحل اولیه، می‌توان دید که سنت‌های فرهنگی و پوشاک به جا مانده از دولت صفوی ادامه یافت. تولید ابریشم احیا شد و لباس‌هایی از جنس ابریشم که یادآور دوره صفوی بود، دوخته می‌شد. نمونه‌هایی از لباس‌های بسیار گران‌قیمت، غنی و مجلل وجود داشت.

رنگ‌های تیره در لباس‌های قاجاری در مقایسه با دوره صفویه کاربرد بیشتری داشتند. با این حال، رنگ‌های روشن و شاد نیز جایگاه خود را در دوره قاجار حفظ کردند. 

​

Qacar dəbi

Şəbnəm Nəbiyeva

Qacar dövründə geyim mədəniyyətində müxtəlif dəyişikliklər və yeniliklər baş vermişdir. Qərbi Avropa ilə əlaqələrin genişlənməsi, Qacar şahlarının Fransa və digər Avropa ölkələrinə səfərləri, Avropalı səyyahların, tacirlərin və biznesmenlərin İrana gəlişi Qacar geyimlərinin formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir.

Bu dövrün geyimlərini şərti olaraq iki əsas mərhələyə bölmək mümkündür. Birinci mərhələdə, XIX əsrin ortalarına qədər, klassik Şərq geyim ənənələri üstünlük təşkil edirdi. Qərbi Avropa təsiri hələ o qədər də güclü deyildi. İkinci mərhələ isə XIX əsrin ortalarından başlayaraq dövrün sonuna, yəni XX əsrin əvvəllərinə qədər davam etmişdir. Bu mərhələdə Qərbi Avropanın geyim mədəniyyətinə təsiri daha aydın şəkildə nəzərə çarpırdı. 

"Ağ buxaqda qara xal" - Yusif Vəzir Çəmənzəminli

  

"Ağ buxaqda qara xal" - Yusif Vəzir Çəmənzəminli

Ağ buxaqda qara xal

Çağırram hay da vеrməz,

Bədəsil fayda vеrməz;

Ağ buхağın altından

Bir öpüş pay da vеrməz.

(Bayatı)

Məşhəd məscidlərinin birindən camaat dəstə-dəstə çıхıb dağılırdı. Yоlun о tay-bu tayında hasar təşkil еdən dilənçilər, kоr və şillər, qоlları kəsilmiş cahıl və ahıllar camaatı əhatə еdərək sədəqə diləyirdilər. Dilənənlər arasında bir çох rübəndli qadınlar da vardı. Bunların bəzisi kişiləri: "Ağa, siğə miхahi?” – dеyə yan küçələrə dоğru izləyirdi. Kimi qadınların təkliflərinə razı оlaraq, arхalarınca gеdir, kimi məna vеrməyib, оnlardan uzaqlaşmağa çalışırdı.  

 

İşıq da elə su kimidir (Hekayə) - Qabriel Qarsia Markes

İşıq da elə su kimidir (Hekayə)

- Qabriel Qarsia Markes

​

Milad bayramı ərəfəsində uşaqlar təkrar avarlı qayıqla bağlı öz arzularını dilə gətirməyə başlayanda ataları dedi:

- Nə deyirəm?! Ancaq biz onu Kartaxenaya dönəndə alacağıq.

Ataları onun da fərqinə vardı ki, doqquz yaşlı Toto ilə yeddi yaşlı Xoel öz dediklərindən dönənə heç oxşamırlar. Onlar bir ağızdan öz etiraz səslərini yüksəltdilər:

- Xeyr, o qayıq bizə məhz indi və burada lazımdır.

Anaları durumu izah eləməyə çalışdı:

- Sizə onu da xatırladım ki, bu mənzildə o qayığın üzə biləcəyi yeganə su mənbəyi - kranımızdan axan sudur.

Həm ata haqlı idi, həm də ana. Onların Kartaxena de İndiasdakı həyətlərində kiçik körfəzə bitişik bir bənd və iki dənə iri yaxtanın sığacağı yanalma körpüsü var idi. Burada, Madriddə isə onlar darısqal bir şəraitdə - Kastelyana prospektində tikilən binanın beşinci mərtəbəsində - yaşayırdılar. 

امیر تېمور اختراع قیلگن شطرنج حقیده اېشتگن میسیز؟

 

امیر تېمور اختراع قیلگن شطرنج حقیده اېشتگن میسیز؟

ایریم قیناقلرده سطرنج هندوستاندن کېلیب چیققنی کېین اېسه عربلر و ایران واسطه‌سی بیلن غرب دنیاسیگه ترقه‌لگنی ایتیله‌دی. فرضیه‌لر تورلی و فرقلی بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، چین یا هندوستاندن بوتون دنیاگه ترقه‌لگن سطرنجنی ۵۰-۲۰۰ میلاددن سۉنگی ییللرده کوشان تورکلری تمانیدن اختراع بۉلگنی قید اېتیلگن. بونگه سبب اېسه، هندوستان نینگ بیر قسمینی کوشان تورکلری امپراتورلیگی باشقرگنی کۉرستیله‌دی. دېمک، تورک خلقی باشیدن آق ماجرا انسانی بۉلیب کېلگن. ایتیش کېره‌ک که، بو اۉیینلر هم کېله‌جک تورک امپراتورلری و سلطانلرینی دقتنی تارتگن. بولردن بیریسی اېسه شبهه‌سیز ییریک سرکرده امیر تېمور دیر. 

آذربایجان داغلاریندا دؤرد متر بویوندا اینسانلار...

​

آذربایجان داغلاریندا دؤرد متر بویوندا اینسانلار...

زائور علی‌یئو

سینقیزم دونیانین ۱۰ بؤیوک دینیندن بیری‌دیر. بو دینه اینانان اینسانلار اؤزلرینی سینق اولاراق تانیییرلار. ایسلامین اوزاق شرقه داخیل اولماسی نتیجه‌سینده ایسلاملا هیندویزمین سنتزی نتیجه‌سینده قورو قوبیند سینق طرفیندن اون آلتینجی عصرده یارادیلیب. قورو قوبیند ایچینده بؤیودوگو هیندو فلسفه‌سینی رد ائتمه‌سی ایله تانینیر. " تانری‌لار " آنلاییشینی پیسله‌ین قوبیند یالنیز بیر تانری اولدوغو فیکرینی تبلیغ ائدیب.

اونون حاقیندا یازانلار قئید ائدیرلر کی، قورو قوبیند دونیا سیاحتینه چیخیب. او، اوزاق مسافه‌لره سیاحت ائده‌رک ابدی حقیقتدن عیبارت اولان و اؤز یاراتدیقلاریندا یاشایان " تک آللاه " این مساژینی یایمیشدیر. 

میللی شاعیر - بختیار واهابزاده

میللی شاعیر - بختیار واهابزاده

بختیار علی‌یئو

آغجابدیع پداقوژی کالجی‌نین دیرکتورو

آذربایجان ادبیاتی‌نین پارلاق سیمالاریندان بیری اولان بختیار واهابزاده خالقیمیزین یادداشیندا تکجه بؤیوک شاعیر کیمی دئییل، هم ده دوشونن، اویادان و یول گؤسترن بیر فیکیر آدامی کیمی قالیب. اونون پوئزییاسی – ایستیقلال، وطن، آنا دیلی، آزادلیق و اینسانلیق ایدئیالاری‌نین سسی‌دیر. هر بیر میصراعسیندا هم عاغیل، هم اورک، هم ده ویجدان دانیشیر.

واهابزاده‌نین شعرلری ساده جه بدیعی سؤز ییغینی دئییل، روحون ترجومه‌سی‌دیر. اوخوجو اونون میصراعلاریندا هم دوشونور، هم دویور، هم ده روحن صافلاشیر. شاعیر سانکی سؤزه جان وئریر، اونو نفسلی، دویغولو بیر وارلیغا چئویریر.

بختیار واهابزاده‌نین پوئزییاسی آذربایجان خالقی‌نین آغریلی تاریخینی، میللی فاجیعه لرینی و قهرمان روحونو اؤزونده یاشادیر. شاعیرین " گولوستان " پوئماسی ایکی یئره بؤلونموش آذربایجانین دردینی تکجه تاریخی فاکت کیمی یوخ، میللی ویجدانین یاراسی کیمی گؤستریر. واهابزاده اوچون وطن ساده‌جه تورپاق دئییل – دیلدیر، مدنیتدیر، تاریخدیر، اینسانین اؤز وارلیغیدیر. او یازیردی کی، بیر خالقین جوغرافیاسی بؤلونسه ده، روحو بؤلونمه‌ملی‌دیر. 

ایروان قالاسیندا ارمنی خیانتی (تاریخی فیلم-حکایه)

İrəvan qalasında erməni xəyanəti I ANIN TARİXİ (film-hekayə)

عاصف آتا - اینسانلیغا یئتن و یئتیرن

عاصف آتا - اینسانلیغا یئتن و یئتیرن

اوجاق گون‌سیراسی ایله ۲۵ آتا آیی، ۴۷-جی ایل (۲۵سپتامبر ۲۰۲۵-جی ایل) موطلقه اینام فلسفه‌سی‌نین یارادیجیسی، روحسال اوجاق آتاسی، داهی آذربایجان فیلوسوفو عاصف آتانین (اینام آتا) ۹۰-جی ایل‌دؤنومودور/

اورگینیزده آتا گونشی اولسون!

او، ساده‌جه یاشاماق اوچون دوغولمامیشدی. اونون عؤمرونون معناسی اولوسونون ویجدانی، بشرین روحسال سسی اولماق ایدی.

قوتسال بیتیق‌لری نین، ائولادلاری‌نین- اوجاغی‌نین آتاسی اولدو. سونرالار اولوس دا، بشریت ده اونا آتا دئیه‌جکدی.

او، عاصف آتادیر (اینام آتا) - گئرچکدن پئیغمبرلیک اولایی‌دیر؛ عاقیبتینی اؤزو یارادیب، وار اولوب. وار ائدیب: عؤمورلر، طالع‌لر یارادیب.

*

اوشاقلیق چاغی‌نین فاجیعه‌وی اولای‌لارینی یاشینا اویوشمایان فیطری موشاهیده‌چیلیکله کئچدی. گؤردوگو دهشت‌لری " عؤمروم-گونوم " اثرینده بنزرسیز ایفاده ائدیب: ۳۰-جو ایللر رپرسیاسی‌نین اینسان‌لارین طالعیینده یاراتدیغی بیتمه‌ین آجی‌لار، محو اولان عؤمورلر، موحاریبه‌نین گتیردیگی فاجیعه‌لر - یوخسوللوق، آدام فورصتجی‌للیگی، اؤلومون عادی‌لشمه‌سی، خیانت‌لر... 

کمال‌الدین بهزاد، صنعت آسمانی‌نینگ سۉنمس یولدوزی

​

کمال الدین بهزاد (۱۴۵۵-۱۵۳۵)

ماوراانهر و خراسان‌ده ۱۵عصرده‌گی رنسانی (اویغانیش دوری) وکیللریدن بیری، نوایی نینگ شاگردی، «شرق رافائلی »، اولوغ مصور و میناتور‌ساز کمال‌الدین بهزاد دیر.

نه‌ فقط مسلمان شرقی خلقلری، بلکه‌ بوتون دنیا خلقلری صنعتی تاریخیده سېزیلرلی ایز قالدیرگن، اونینگ ترقیاتیگه اۉزی‌نینگ بره‌که‌لی حصه‌سینی قۉشگن زبردست مصور کمال‌الدین بهزاد ۱۴۵۵ ییلده هرات‌ده کمبغل هنرمند عایله‌سیده دنیاگه کېلگن. بهزاد آته-آنه‌دن جوده‌ اېرته‌ اجرلدی. اونی باله‌لیگیده‌ هرات‌نینگ مشهور مصوری امیر روح الله(میره‌ک نقاش) اۉز تربیه‌سیگه آلیب، توتینگن آته‌سی بۉلدی و کمال‌الدین‌گه توز- نان بېریب، کٍییم – باش بیلن تأمینلب، هر تامانلمه علملی قیلیب وایه‌گه یېتکیزدی. یاش کمال‌الدین میره‌ک نقاش تربیه‌سیده، اونینگ هراتده‌گی نگارستانیده (صنعت اکادمیسیده) نقاشلیک و میناتور‌سازلیک هنری‌نینگ سِر-اسرارلرینی اۉرگنه‌دی.

بهزادنینگ بویوک مصور، نقاش و میناتور‌ساز بۉلیب یېتیشووی نینگ مهم‌ عامللریدن بیری، بو اونینگ ۱۵ عصر نینگ ایکّینچی یرمیده مشهور شاعر علیشېر نوایی‌نینگ نظریگه توشیب، بدیعی، غایوی و اېستېتیک جهتدن اولوغ متفکر و حامی دعاسیدن بهره‌مند بۉلگنلیگیده‌ دیر.